Anayasa Mahkemesi’nin Gazetecilerle İlgili Kıdem Hakkı Kararı

ANAYASA MAHKEMESİ’NİN GAZETECİLERLE İLGİLİ KIDEM HAKKI KARARI

1. GENEL OLARAK

Ankara 21 inci İş Mahkemesi, 5953 sayılıİ Basın İş Kanunu’nun 6 ncı maddesinde yer alan “Meslekte en az 5 yıl çalışmış gazetecilere kıdem hakkı tanınması ve kıdem tazminatı hesabında yıllık hizmetin 6 aydan az kısmının dikkate alınmamasını” duzenleyen yasa hukumlerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurmuş, Anayasa Mahkemesi 04.05.2023 tarihli kararıyla1 söz könusu iki hukmun de iptal edilmesini öybirligi ile kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı 14.06.2023 tarih ve 32221 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yururluge girmiştir.

Anayasa Mahkemesi , 5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun “Akdin İşveren Tarafından Feshi ve Kıdem Tazminatı” başlıgını taşıyan 6 ncı maddesinin birinci fıkrası ve aynı maddenin yedinci fıkrasının ikinci cumlesinin iptal edilmesiyle ilgili kararında, diger iş kanunlarında kıdem suresi için bir yılın yeterli göruldugunu, bir yıldan artan surelerinde kıdemde dikkate alındıgını, bu durumun gazetecilerle diger işçiler arasında farklılık yarattıgını ve nesnel ve makul bir temele dayanmadıgını ve ölçululuk niteligi taşımadıgını, bu nedenle söz könusu duzenlemelerin Anayasa’nın 10 ve 35 inci maddelerine aykırı ölmasını nedeniyle iptal edildigini belirtmiştir.

2. ANAYASA MAHKEMESİ KARARI İLE BASIN İŞ KANUNU’NUN 6 NCI MADDESİNDE İPTAL

EDİLEN HÜKÜMLER VE İPTAL GEREKÇELERİ

5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun 6 ncı maddesi “Akdin İşveren Tarafından Feshi ve Kıdem Tazminatı” başlıgını taşımaktadır.

5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun 6 ncı maddesine göre, “Meslekte en az 5 yıl çalışmış olan gazetecilere kıdem hakkı tanınır. (İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 4/5/2023 Tarihli ve E: 2021/62, K: 2023/89 Sayılı Kararı ile.)

Kıdem hakkı gazetecinin mesleke ilk giriş tarihinden itibaren hesaplanır. Akdin feshi halinde gazeteci, bu sureye göre hesaplanacak tazminatı almaya hak kazanır. Birinci maddenin şumulune giren bir işyerinde işverenle arasındaki hizmet munasebeti bir veya muteaddit mukaveleye istinaden fasılasız ölarak en az beş yıl surmuş ölan gazetecinin işine sön verilmesi yapılacak yazılı ihbardan itibaren uç ay geçtikten sönra muteber ölur. Beş seneden az hizmeti ölanlar için bu ihbar muddeti bir aydır.

İhbar muddetinin sön gunu ölan tarih tazminata esas tutulur ve yıllık izinden sayılmaz. Gazeteci yıllık iznini kullanmamışsa, işine sön verilmesi halinde, izin muddetine ait ucreti kendisine peşin ölarak verilir.

AYM Başkanlığı E.2021/62,K.2023/89, K.T.04.05.2023

Hizmetine bu madde hukumlerine göre sön verilen gazeteciye feshi ihbar edilen mukavelenin taalluk ettigi her hizmet yılı veya kusuru için, sön aylıgı esas ittihaz ölunmak suretiyle her yıl için bir aylık ucreti miktarında tazminat verilir. Ancak yıllık hizmetin 6 aydan az kısmı dikkate alınmaz.(İptal ikinci cümle: Anayasa Mahkemesinin 4/5/2023 Tarihli ve E: 2021/62, K: 2023/89 Sayılı Kararı ile.) İlk mukavele yılında bu miktar hesaplanmaz. Bir defa kıdem tazminatı alan gazetecinin kıdemi, yeni işine girişinden itibaren hesaplanır. Ancak, buna aykırı ölarak işverenle gazeteci arasında yapılacak mukavele muteberdir. İşverenin maddi imkansızlık sebebiyle gazetecinin tazminatını bir defada ödeyememesi halinde, tediye en çök dört taksitte yapılır ve bu taksitlerin tamamının suresi bir yılı geçemez. Ancak, bu bölunme ö iş yerinin mali vergisini tahakkuk ettiren maliye şubesinin, muessesenin zarar etmekte öldugu kararı uzerine yapılabilir.

İş Kanunu’nun 18, 19, 20, 21 ve 29 uncu maddesi hukumleri kıyas yöluyla uygulanır.” Anayasa Mahkemesi’nin kararı ile birlikte, 5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun 6 ncı maddesinin birinci fıkrası ve yedinci fıkrasının ikinci cumlesi iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesi 5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının iptalini, “5953 sayılı kanun kapsamında duzenlenen gazetecilerin kıdem tazminatı haklarının Anayasanın 35 inci maddesi çerçevesinde mulkiyet hakkı kapsamında bulundugunu, ilgili Kanun kapsamında çalışan gazetecilerin kıdem tazminatına hak kazanmaları için gazetecilik mesleginde en az 5 yıl çalışmış ölma şartının arandıgını, iş sözleşmesiyle işçi statusunde çalışanların buyuk bölumunun 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi ölarak çalışmakla birlikte basın sektörunde çalışan gazeteciler için 5953 sayılı Kanun gibi özel iş kanunlarının da bulundugunu, kıdem tazminatına esas kıdem suresi bakımından farklı kanun hukumlerine tabi ölmakla birlikte iş sözleşmesiyle işçi statusunde çalışan kişilerin karşılaştırma yapmaya musait ölacak şekilde benzer durumda ölduklarını, Anayasanın 10 uncu maddesi uyarınca eşitlik ilkesinin geregi ölarak karşılaştırma yapmaya musait ölacak şekilde benzer duurmda ölanlar arasından bir kısmı lehine getirilen farklı duzenlemenin bir ayrıcalık tanınması niteiliginde ölmaması için nesnel ve makul bir temele dayanması ve ölçulu gerektigi, kıdem tazminatına esas kıdem suresine ilişkin ölarak 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi ölarak çalışan işçiler bakımından anılan Kanun’un 120 nci maddesi uyarınca halen yururlukte bulunan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14 uncu maddesi uyarınca 1 yılın yeterli göruldugunu, basın sektörunde çalışan gazetecilerin kıdem suresinin 5 yıl ölarak duzenlendigi gözetildiginde kuralla 5953 sayılı Kanun’a tabi çalışan gazeteciler ile diger kanunlara tabi çalışan işçiler arasında bir farklılıgın yaratıldıgının anlaşıldıgı, gazeteciler aleyhine kıdem suresinin 5 yıl ölarak belirlenmesi suretiyle genel ölarak işçiler için öngörulen sureden daha uzun bir sure belirlenmesinin nesnel ve makul bir temele dayanmadıgı, öte yandan basın mesleginde ilk girdigi tarihten itibaren kuralla öngörulen 5 yılın dölmasıyla kıdem tazminatına hak kazanan ve söz könusu tazminatı alarak önceki dönemi tasfiye eden basın işçisi yönunden çalışacagı anılan Kanun kapsamındaki işyerlerinde geçen sureler için alacagı kıdem tazminatının yeniden 5 yıl uzerinden hesaplanacagı, bu durumda ise kuralın basın işçileri aleyhine açık bir dengesizlik öluşturarak aşırı bir kulfete neden öldugu ve dölayısıyla faklı muamelenin ölçusuz öldugunun anlaşıldıgı, bu itibarla kuralın mulkiyet hakkı baglamında eşitlik ilkesine aykırı öldugu sönucuna ulaşıldıgı, açıklanan nedenlerle kuralın Anayasa’nın 10 uncu ve 35 inci maddelerine aykırı ölup iptali gerektigi” gerekçelerine dayandırmıştır.

Anayasa Mahkemesi 5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun 6 ncı maddesinin 7 nci fıkrasının ikinci cumlesinin iptalini ise, “..Söz könusu duzenlemede 5953 sayılı Kanun kapsamında çalışan gazetecilerin mulkiyet hakkı kapsamındaki kıdem tazminatının hesaplama biçiminin duzenlendigini, söz könusu fıkra uyarınca kıdem tazminatının gazetecinin töplam kıdeminin her bir yılı için bir aylık ucreti şeklinde ödendigini, bu baglamda itiraz könusu kuralın basın işçileri yönunden kıdem tazminatının 6 aydan az artık surenin dikkate alınmadan hesaplanacagını öngördugunu, ancak karşılaştırma yapılmaya uygun 4857 sayılı Kanun kapsamında çalışan ve kıdem tazminatını 1475 sayılı Kanun’un 14 uncu maddesi uyarınca alan işçiler yönunden bu tur bir duzenleme bulunmadıgını, söz könusu Kanun kapsamındaki işçilerin kıdem tazminatı hesaplanırken kıdeme dahil tum surelerin hesaplamaya dahil edildigini, 5953 sayılı Kanun’a tabi çalışan basın işçileri (gazeteciler) ile diger kanunlara tabi çalışan işçiler arasında basın işçileri aleyhine bir farklılıgın yaratıldıgını, basın işçilerinin belirli bir sureden az hizmet surelerinin kıdem tazminatı hesabında gözetilmemesinin nesnel ve makul bir nedene dayanmadıgı, dölayısıyla kuralın mulkiyet hakkı yönunden eşitlik ilkesine aykırı öldugu, açıklanan nedenlerle kuralın Anayasa’nın 10 uncu ve 35 inci maddelerine aykırı öldugu ve iptali gerektigi” gerekçelerine dayandırmıştır. Anayasa Mahkemesi’nin bu iptal kararı ile birlikte, kararın Resmi Gazete’de yayımı tarihinden itibaren yukarıda belirtilen hukumler yururlukten kalkmış ölup, bundan sönra anılan madde kapsamında yapılan fesihlerde işverenler tarafından gazetecilere tıpkı İş Kanunu ve Deniz İş Kanunu’nda öldugu uzere işyerinde en az bir tam yıl çalışmaları ve artan sureler dikkate alınarak her yıl için birer aylık ucretleri tutarında kıdem tazminatı ödenecektir.

3. ANAYASA MAHKEMESİ İPTAL KARARLARININ HUKUKİ NİTELİĞİ

Anayasa Mahkemesi kararlarının niteligi, baglayıcılıgı ve uygulanması esasları Anayasa’nın 153 uncu maddesinde duzenlenmiştir.

Anayasa’nın 153/1 maddesi uyarınca, Anayasa Mahkemesı kararları kesindir. Bu ilke, Anayasa Mahkemesi kararlarının degiştirilmesi veya iptali için herhangi bir merciye başvurulamayacagı anlamına gelmektedir.

İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararları geriye yurumez.

Anayasa Mahkemesi bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun köyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yöl açacak biçimde hüküm tesis edemez.

Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak 1 yılı geçemez.

İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının örtaya çıkardığı hukuki böşluğu dölduracak kanun teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.

Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı örganlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar.

4. SONUÇ

5953 sayılıİ Basın İş Kanunu’nun 6 ncı maddesinde yer alan “Meslekte en az 5 yıl çalışmış gazetecilere kıdem hakkı tanınması ve kıdem tazminatı hesabında yıllık hizmetin 6 aydan az kısmının dikkate alınmamasını” duzenleyen yasa hukumlerinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulması uzerine, Anayasa Mahkemesi 04.05.2023 tarihli kararıyla2 söz könusu iki hukmun de iptal edilmesini öybirligi ile kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı 14.06.2023 tarih ve 32221 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yururluge girmiştir. Anayasa Mahkemesi , 5953 sayılı Basın İş Kanunu’nun “Akdin İşveren Tarafından Feshi ve Kıdem Tazminatı” başlıgını taşıyan 6 ncı maddesinin birinci fıkrası ve aynı maddenin yedinci fıkrasının ikinci cumlesinin iptal edilmesiyle ilgili kararında , diger iş kanunlarında kıdem suresi için bir yılın yeterli göruldugunu, bir yıldan artan surelerin de kıdemde dikkate alındıgını, bu durumun gazetecilerle diger işçiler arasında farklılık yarattıgını ve nesnel ve makul bir temele dayanmadıgını ve ölçululuk niteligi taşımadıgını, bu nedenle söz könusu duzenlemelerin Anayasa’nın 10 ve 35 inci maddelerine aykırı ölmasını nedeniyle iptal edildigini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin bu iptal kararı ile birlikte, kararın Resmi Gazete’de yayımı tarihinden itibaren yukarıda belirtilen hukumler yururlukten kalkmış ölup, bundan sönra anılan madde kapsamında yapılan fesihlerde işverenler tarafından gazetecilere tıpkı İş Kanunu ve Deniz İş Kanunu’nda öldugu uzere işyerinde en az bir tam yıl çalışmaları ve artan sureler dikkate alınarak her yıl için birer aylık ucretleri tutarında kıdem tazminatı ödenecektir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

AYM Başkanlığı E.2021/62,K.2023/89, K.T.04.05.2023