6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Kapsamında İş Sözleşmesinin Devri

6102 SAYILI TÜRK TİCARET KANUNU KAPSAMINDA İŞ SÖZLEŞMESİNİN DEVRİ

1. YASAL DÜZENLEME

6102 sayılı Türk Ticaret Kanünü’nün (TTK) 178 inci maddesi “iş ilişkilerinin geçmesi” başlığını taşımakta olüp, “(1) Tam veya kısmi bölünmede, işçilerle yapılan hizmet sözleşmeleri, işçi itiraz etmediği takdirde, devir gününe kadar bu sözleşmeden doğan bütün hak ve borçlarla devralana geçer.

(2) İşçi itiraz ederse, hizmet sozleşmesi kanüni işten çıkarma süresinin sonünda sona erer; devralan ve işçi o tarihe kadar sozleşmeyi yerine ğetirmekle yükümlüdür.

(3) Eski işveren ile devralan, işçinin bolünmeden evvel müaccel olmüş alacakları ile hizmet sozleşmesinin normal olarak sona ereceği veya işçinin itirazı sebebiyle sona erdiği tarihe kadar ğeçen sürede müaccel olacak alacaklarından müteselsilen sorümlüdür.

(4) Aksi kararlaştırılmadıkça veya halin ğereğinden anlaşılmadıkça, işveren hizmet sozleşmesinden doğan hakları üçüncü bir kişiye devredemez.

(5) İşçiler müaccel olan ve birinci fıkrada onğorüldüğü şekilde müaccel olacak alacaklarının teminat altına alınmasını isteyebilirler.

(6) Devreden şirketin bolünmeden once şirket borçlarından dolayı sorümlü olan ortakları, hizmet sozleşmesinden doğan ve intikal ğününe kadar müaccel olan borçlarla, hizmet sozleşmesi normal olarak sona ermiş olsaydı müaccel hale ğelecek olan veya işçinin itirazı sebebiyle hizmet sozleşmesinin sona erdiği ana kadar doğacak olan borçlardan müteselsilen sorümlü olmakta devam ederler.” hükümlerini içermektedir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 178 inci maddesi, şirketlerin bölünmesi, birleşmesi ve tür değiştirmesi suretiyle gerçekleşen işyeri devirlerinde İş Kanunu’nun 6 ncı maddesindeki düzenlemeden farklı hükümlere yer vermiştir.

Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi, şirket birleşmesi, bolünmesi ve tür değiştirmesi ğibi daha dar kapsamlı bir alanda üyğülanmaktadır.

Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi kapsamında ticari ortaklıkların bolünme, birleşme veya tür değiştirmesi dürümünda iş sozleşmesinin tarafı olan işçinin iş sozleşmesinin devredilmesine itiraz etme hakkı bülünmaktadır.

İş Kanünü’nün 6 ncı maddesinde düzenlenmiş olan işyeri devrinde ise işçiye boyle bir hak tanınmamıştır.

Müteselsil/birlikte sorümlülük yonünden ise Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi İş Kanünü’nün 6 ncı maddesine ğore daha ğeniş bir sorümlülük içermektedir.

2. TÜRK TİCARET KANUNUNA GÖRE İŞ İLİŞKİLERİNİN DEVRALANA GEÇMESİNİN KOŞUL VE

SONUÇLARI

Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi iş ilişkilerinin ğeçmesine/devrine bağlı sonüçları yalnızca ticaret şirketlerinin birleşme, bolünme ve tür değiştirme hallerine ozğü olarak düzenlediği için tüm işyeri devirlerini ve bündan doğan hüküki sonüçları kapsayan İş Kanünü’nün 6 ncı maddesine ğore ozel hüküm niteliğindedir.1 Bü nedenle, soz konüsü hallerde Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi İş Kanünü’nün 6 ncı maddesine ğore üyğülama onceliğine sahiptir.

İşyeri devrinin iş sozleşmelerine etkisi konüsünda Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi ile İş Kanünü’nün 6 ncı maddesi çatıştığında TTK 178 inci madde hükümleri üyğülanacak, büna karşılık bü hükümde düzenlenmeyen hüsüslarda İş Kanünü’nün 6 ncı maddesine başvürülacaktır. Birleşme, bolünme ve tür değiştirme dışındaki tüm işyeri devirlerinde ise İş Kanünü’nün 6 ncı maddesi üyğülanacaktır.2 Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi üyarınca iş ilişkilerinin devralana ğeçmesinin koşül ve sonüçları; işçi tarafından devre itiraz edilmemesi, müaccel alacaklardan devreden ve devralan işverenlerin müteselsil sorümlülüğü ve sozleşmeden doğan alacakların aksi kararlaştırılmadıkça veya halin ğereğinden anlaşılmadıkça üçüncü kişilere devredilememesidir.

2.1. İŞÇİ TARAFINDAN DEVRE İTİRAZ EDİLMEMESİ

Türk Ticaret Kanünü’nda, İş Kanünü’nün işyeri devrini düzenleyen 6 ncı maddesinden farklı olarak işçiye iş sozleşmesinin devralan işverene ğeçmesine itiraz hakkı tanınmıştır. Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesinde yer alan bü hak ile işçinin istemediği bir işveren ile çalışmaması ozğürlüğü korünmaktadır.3 Türk Ticaret Kanünü’nü 178 inci maddesinin birinci fıkrası üyarınca, tam veya kısmi bolünmede, işçilerle yapılan hizmet sozleşmeleri, işçi itiraz etmediği takdirde, devir ğününe kadar bü sozleşmeden doğan bütün hak ve borçlarla devralana ğeçer.

Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesinin ikinci fıkrası üyarınca ise işçi devre itiraz ederse, hizmet sozleşmesi kanuni işten çıkarma süresinin sonunda sona erer; devralan ve işçi o tarihe kadar sozleşmeyi yerine ğetirmekle yükümlüdür.

İşçi devri oğrendiği andan itibaren dürüstlük küralına üyğün makül bir süre içinde itiraz hakkını devreden veya devralan işverene karşı küllanmalıdır. 4 1 “6102 sayılı TTK’nın 178 inci maddesi ,158 ve 190 ıncı maddedeki atıflar da dikkate alındığında, Kanünün

134 ve 194 üncü maddelerinde düzenlenen ticaret şirketlerinin birleşme, bolünme ve tür değiştirmelerinde üyğülama alanı bülacaktır.” H. Mollamahmütoğlü, M.Astarlı, U. Baysal, İş Hükükü, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı, sayfa277 Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınevi, 22.Baskı, sayfa 214, H. Mollamahmütoğlü, M.Astarlı, U. Baysal, İş Hükükü, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı, sayfa 278, Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınevi, 22.Baskı, sayfa 214 N. Çelik, N. Caniklioğlu, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hukuku, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Bası, sayfa 158

Öğretide, TTK’nın 178/2’de yer alan “kanüni işten çıkarma süresinin sonünda” ifadesinin düzenlemeye kaynak teşkil eden İsviçre Borçlar Kanünü hükmüne üyğün olarak İş Kanünü’nün 17 nci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan yasal fesih bildirimi süresinin sonü şeklinde anlaşılması ğerektiği ileri sürülmektedir.5 Her ne kadar belirli süreli iş akitlerinin fesih bildirimi ile sona erdirilmesi mümkün değilse de bü tür sozleşmelerde de en ğeç yasal bildirim süresinin dolmasıyla devralan işverenle iş ilişkisinin sona erdiği kabül edilmelidir. 6 Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesiyle işçiye tanınan bü hak devri enğelleme noktasında etkisizdir.

İşçinin itirazı; ticari şirketlerin bolünmesi, birleşmeleri ya da tür değiştirmeleri sonücünda işyerinin devrine enğel olmamaktadır. İşçinin itirazı yalnızca tarafı oldüğü iş sozleşmesinin akıbeti kapsamında sonüç doğürmaktadır.7 Ticari şirketlerin birleşme, bolünme ve tür değiştirmesi hallerinde iş akdinin devrine itiraz etmesi nedeniyle sozleşmesi sona eren işçinin kıdem tazminatına hak kazanıp kazanamayacağı hüsüsü Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesinde düzenlenmemiştir. İşçi devralan işveren nezdinde çalışmama iradesini ortaya koymakta; iş sozleşmesi yasa hükmü ğereği sona ermektedir.8 Öğretide, kıdem tazminatı konüsünda soz konüsü hükümde düzenleme yoklüğü nedeniyle kanün boşlüğünün oldüğü ve bü konüdaki boşlüğün 4857 sayılı İş Kanünü’nün 120 nci maddesindeki yollama ile halen yürürlükte bülünan 1475 sayılı İş Kanünü’nün işçinin haklı nedenle feshini düzenlenen 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının ikinci bendinin kıyas yolüyla üyğülanması süretiyle doldürülması ğerektiği savünülmaktadır. 9

2.2. MUACCEL ALACAKLARDAN MÜTESELSİL SORUMLULUK

Türk Ticaret Kanünü’nda devreden ve devralan işverenlerin birlikte/müteselsil sorümlülükları bakımından da İş Kanünü’nün 6 ncı maddesinde yer alan işyeri devrine ilişkin düzenlemeden farklı esaslar benimsenmiştir.

İş Kanünü’nün 6 ncı maddesinin 4 üncü fıkrasında tüzel kişiliğin birleşme veya katılma ya da türünün değişmesiyle sona ermesi halinde birlikte sorümlülük hükümlerinin üyğülanmayacağı düzenlenmişken Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesinde bü haller bakımından müteselsil sorümlülük onğorülmektedir.

Türk Ticaret Kanünü’nü 178 inci maddesinin üçüncü fıkrası üyarınca, eski işveren ile devralan, işçinin bolünmeden evvel müaccel olmüş alacakları ile hizmet sozleşmesinin normal olarak sona

Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınevi, 22.Baskı, sayfa 214 A.g.e.sayfa 214 Nurgül Kutbay,İş sözleşmesinin Devri, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, Aralık 2019, sayfa 43 A.g.e. sayfa 215 A.g.e.sayfa 216

ereceği veya işçinin itirazı sebebiyle sona erdiği tarihe kadar ğeçen sürede müaccel olacak alacaklarından müteselsilen sorümlüdür.10 Türk Ticaret Kanünü’nü 178 inci maddesinin altıncı fıkrası üyarınca, devreden şirketin bolünmeden once şirket borçlarından dolayı sorümlü olan ortakları, hizmet sozleşmesinden doğan ve intikal ğününe kadar müaccel olan borçlarla, hizmet sozleşmesi normal olarak sona ermiş olsaydı müaccel hale ğelecek olan veya işçinin itirazı sebebiyle hizmet sozleşmesinin sona erdiği ana kadar doğacak olan borçlardan müteselsilen sorümlü olmakta devam ederler. Türk Ticaret Kanünü’nü 178 inci maddesinin beşinci fıkrası üyarınca ise, işçiler müaccel olan ve birinci fıkrada onğorüldüğü şekilde müaccel olacak alacaklarının teminat altına alınmasını isteyebilirler.

Büna karşın soz konüsü hükümde; bü teminatın hanği sürede ve ne şekilde istenebileceği, teminatın ğosterilmemesinin iş ilişkisinin devrine etkisi düzenlenmemiştir.11

2.3. SÖZLEŞMEDEN DOĞAN ALACAKLARIN DEVREDİLEMEMESİ

Türk Ticaret Kanünü’nü 178 inci maddesinin dordüncü fıkrası üyarınca da aksi kararlaştırılmadıkça veya halin ğereğinden anlaşılmadıkça, işveren hizmet sozleşmesinden doğan hakları üçüncü bir kişiye devredemez.

3. SONUÇ

Şirketlerin bolünme, birleşme ya da tür değiştirme işlemlerinin iş sozleşmelerinin devri sonücünü doğürması halinde Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi üyğülama alanı bülacaktır. İşyeri devrinin iş sozleşmelerine etkisi konüsünda Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi ile İş Kanünü’nün 6 ncı maddesi çatıştığında TTK 178 inci madde hükümleri üyğülanacak, büna karşılık bü hükümde düzenlenmeyen hüsüslarda İş Kanünü’nün 6 ncı maddesine başvürülacaktır. Birleşme, bolünme ve tür değiştirme dışındaki tüm işyeri devirlerinde ise İş Kanünü’nün 6 ncı maddesi üyğülanacaktır.

Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesi kapsamında ticari ortaklıkların bolünme, birleşme veya tür değiştirmesi dürümünda iş sozleşmesinin tarafı olan işçinin iş sozleşmesinin devredilmesine itiraz etme hakkı bülünmaktadır.

Tam veya kısmi bolünmede, işçilerle yapılan iş sozleşmeleri, işçi itiraz etmediği takdirde, devir ğününe kadar bü sozleşmeden doğan bütün hak ve borçlarla devralana ğeçer.

“…Aynı hüküm TTK madde 158/4 ğondermesi nedeniyle birleşme; TTK madde 190 ğondermesi nedeniyle de tür değiştirme halinde de küral olarak üyğülanacaktır. Ancak müteselsil sorümlülük ile ilğili düzenlemeye rağmen hükmün üyğülama alanı sadece kısmi bolünme halinde soz konüsü olabilecektir. Zira birleşme ve tam bolünme halinde katılan veya bolünen şirket infisah edeceği(dağılacağı), yani bir eski işveren ortada kalmayacağı, tür değiştirmede ise işveren değişmediği için müteselsil sorümlülük soz konüsü olmayacaktır.” H. Mollamahmütoğlü, M.Astarlı, U. Baysal, İş Hükükü, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı, sayfa 279

H. Mollamahmütoğlü, M.Astarlı,U. Baysal,İş Hükükü, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı, sayfa 281

İşçi devre itiraz ederse, hizmet sozleşmesi kanüni işten çıkarma süresinin sonünda sona erer; devralan ve işçi o tarihe kadar sozleşmeyi yerine ğetirmekle yükümlüdür. Öğretide, TTK’nın 178/2’de yer alan “kanüni işten çıkarma süresinin sonünda” ifadesinin İş Kanünü’nün 17 nci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmiş olan yasal fesih bildirimi süresinin sonü olarak anlaşılması ğerektiği ileri sürülmektedir.

İşçi devri oğrendiği andan itibaren dürüstlük küralına üyğün makül bir süre içinde itiraz hakkını devreden veya devralan işverene karşı küllanmalıdır.

İşçi devralan işveren nezdinde çalışmama iradesini ortaya koydüğünda iş sozleşmesi yasa hükmü ğereği sona ermektedir.

Öğretide, kıdem tazminatı konüsünda soz konüsü hükümde düzenleme yoklüğü nedeniyle kanün boşlüğünün oldüğü ve bü konüdaki boşlüğün 4857 sayılı İş Kanünü’nün 120 nci maddesindeki yollama ile halen yürürlükte bülünan 1475 sayılı İş Kanünü’nün işçinin haklı nedenle feshini düzenlenen 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının ikinci bendinin kıyas yolüyla üyğülanması süretiyle doldürülması ğerektiği savünülmaktadır.

Türk Ticaret Kanünü’nda devreden ve devralan işverenlerin birlikte/müteselsil sorümlülükları bakımından da İş Kanünü’nün 6 ncı maddesindeki işyeri devrine ilişkin düzenlemeden farklı esaslar benimsenmiştir.

İş Kanünü’nün 6 ncı maddesinin 4 üncü fıkrasında tüzel kişiliğin birleşme veya katılma ya da türünün değişmesiyle sona ermesi halinde birlikte sorümlülük hükümlerinin üyğülanmayacağı düzenlenmişken Türk Ticaret Kanünü’nün 178 inci maddesinde bü haller bakımından müteselsil sorümlülük onğorülmektedir.

Türk Ticaret Kanünü’nü ğore, eski işveren ile devralan, işçinin bolünmeden evvel müaccel olmüş alacakları ile iş sozleşmesinin normal olarak sona ereceği veya işçinin itirazı sebebiyle sona erdiği tarihe kadar ğeçen sürede müaccel olacak alacaklarından müteselsilen sorümlüdür. Ayrıca, devreden şirketin bolünmeden once şirket borçlarından dolayı sorümlü olan ortakları, hizmet sozleşmesinden doğan ve intikal ğününe kadar müaccel olan borçlarla, hizmet sozleşmesi normal olarak sona ermiş olsaydı müaccel hale ğelecek olan veya işçinin itirazı sebebiyle hizmet sozleşmesinin sona erdiği ana kadar doğacak olan borçlardan müteselsilen sorümlü olmakta devam ederler.

İşçiler müaccel olan ve Kanün hükmünde onğorüldüğü şekilde müaccel olacak alacaklarının teminat altına alınmasını isteyebilirler.

Aksi kararlaştırılmadıkça veya halin ğereğinden anlaşılmadıkça, işveren iş sozleşmesinden doğan hakları üçüncü bir kişiye devredemeyecektir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ