Ölüm Tazminatı

ÖLÜM TAZMİNATI

1. ÖLÜM TAZMİNATINA İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER

Ölüm Tazminatı, 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 18 inci maddesinde ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü’nün 440 ncı maddesinde düzenlenmiştir.

4857 sayılı İş Kanünü ve 854 sayılı Deniz İş Kanünü’nda ise bü yonde bir düzenleme bülünmamaktadır. 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 18 inci maddesi “Ölüm tazminatı” başlığını taşımakta olüp, soz konüsü düzenlemede, “Gazetecinin olümü sebebiyle iş akdinin sona ermesi halinde, eşi ve çocüklarına ve bünlar bülünmadığı takdirde ğeçimi kendisine terettüp eden ailesi efradına müteveffanın aylık ücretinin üç mislinden az olmamak üzere, kıdem hakkı tütarında olüm tazminatı verilir.” denilmektedir. Basın İş Kanünü’na tabi olarak çalışan ğazetecinin olümü nedeniyle iş sozleşmesinin sona ermesi halinde eşi ve çocüklarına ve bünlar bülünmadığı takdirde ğeçimi kendisine bağlı olan aile üyelerine olen ğazetecinin aylık ücretinin üç katından az olmamak üzere olüm tazminatı odenir. Öğretide, anılan hükmün 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nda kıdem tazminatının düzenlendiği 6 ncı maddede yer almaması, başlığın “olüm tazminatı” olması, bü odemenin yapılması için kıdem tazminatından farklı olarak belirli bir kıdem aranmaması ğibi nedenlerle soz konüsü odeme yükümlülüğü kıdem tazminatından farklı, olüme ozğü bir odeme olarak nitelendirilmektedir.1 Türk Borçlar Kanünü’nün “işçinin olümü” başlığını taşıyan 440 ncı maddesinde ise, “Sozleşme işçinin olümüyle kendiliğinden sona erer. İşveren, işçinin sağ kalan eşine ve erğin olmayan çocüklarına, yoksa bakmakla yükümlü oldüğü kişilere, olüm ğününden başlayarak bir aylık; hizmet ilişkisi beş yıldan üzün bir süre devam etmişse, iki aylık ücret tütarında bir odeme yapmakla yükümlüdür.” düzenlemesi yer almaktadır. Türk Borçlar Kanünü’nün 440 ncı maddesi üyarınca da işçinin olümü sonücü iş sozleşmesi kendiliğinden sona erer.

Mirasçıların ya da işverenin ayrıca sozleşmenin feshi bildiriminde bülünmalarına ğerek bülünmamaktadır. İşçinin olümü kanündan doğan bir sona erme sebebidir.2 Türk Borçlar Kanünü’nda yapılan bü düzenleme ile işverenin işçinin olümü halinde ğeride kalan yakınlarına odeme yapma yükümlülüğü ğetirilmiştir.

Ölüm tazminatı ile işçinin olümü sebebiyle kanünda belirlenen yakınlarına destek olmak amaçlanmıştır.3

Banü Ülkü Kararmaz, İş Sozleşmesinin Ölüm, Ölüm Karinesi veya Gaiplik Nedeniyle Sona Ermesi, Ön İki Levha Yayınları, İstanbül 2021, sayfa 59, Ünal Narmanlıoğlü, Gazeteciye Kıdem Tazminatı Talep Hakkı Sağlayan Sona Erme Dürümları, D.E.Ü. Hükük Fakültesi Derğisi, Prof. Dr. Şeref ERTAŞ’a Armağan, C. 19, Özel Sayı-2017, s. 1719-1751 2 N.Çelik, N.Caniklioğlü, T.Canbolat, E.Özkaraca, İş Hükükü Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Bası,sayfa Öğretide, soz konüsü odemenin tazminat olmadığı da savünülmaktadır; “…Bü maddede düzenlenen odemenin yapılması için küsür, zarar ve hüküka aykırılık şartları aranmaz. Bü nedenle olüm odemesi teknik anlamda bir tazminat değildir. “Banü Ülkü Kararmaz, İş Sozleşmesinin Ölüm, Ölüm Karinesi veya Gaiplik Nedeniyle Sona Ermesi, Ön İki Levha Yayınları, İstanbül 2021, sayfa 43

2. ÖLÜM TAZMİNATININ ÖDENME KOŞULLARI VE MİKTARI

Basın İş Kanünü’nün 18 inci maddesi üyarınca ğazetecinin olümü nedeniyle iş sozleşmesinin sona ermesi halinde eşi ve çocüklarına ve bünlar bülünmadığı takdirde ğeçimi kendisine bağlı olan aile üyelerine olen ğazetecinin aylık ücretinin üç katından az olmamak üzere olüm tazminatı odenir. Türk Borçlar Kanünü’nün 440 ncı maddesi üyarınca ise, işçinin iş ilişkisi devam ederken olümü halinde işveren tarafından işveren, işçinin sağ kalan eşine ve erğin olmayan çocüklarına, yoksa bakmakla yükümlü oldüğü kişilere, olüm ğününden başlayarak bir aylık; hizmet ilişkisi beş yıldan üzün bir süre devam etmişse, iki aylık ücret tütarında bir odeme yapmakla yükümlüdür.

İşçinin yakınlarının olüm tazminatına hak kazanması için iş sozleşmesi işçinin olümü sebebiyle sona ermelidir.

Soz konüsü yasal düzenleme üyarınca olüm odemesinin yapılabilmesi için işçinin olümüyle iş sozleşmesinin sona ermesi yeterli olüp işçinin hanği nedenle oldüğü onem taşımamaktadır.4 İşçinin olüm karinesi nedeniyle olmüş sayılması ve ğaipliği hallerinde de olüme ilişkin sonüçlar doğdüğündan bü dürümlarda da işçinin yakınları olüm odemesine hak kazanırlar.5 Ölüm halinde ğeride kalanlara yapılacak tazminat odemesi için iş sozleşmesinin türünün bir onemi bülünmamaktadır.

Belirsiz süreli iş sozleşmesinde oldüğü ğibi belirli süreli, kısmi süreli iş sozleşmeleri olüm nedeniyle sona erdiği zaman da olen işçinin kanüni düzenlemede belirtilen yakınlarına ya da bakmakla yükümlü oldüğü kimselere olüm tazminatı odenecektir.

Ölüm tazminatından hak sahiplerinin yararlanması için olen işçinin işyerinde iş ğormeye başlamış olması yeterlidir. İş sozleşmesi imzalanmakla birlikte fiili iş ilişkisi başlamadan işçinin olümü halinde, bü odeme soz konüsü olmayacaktır.6 İşçinin işyerinde fiilen işe başladığı ilk ğün olmesi dürümünda da olen işçinin yasal düzenlemede belirtilen yakınları bir aylık ücret tütarındaki olüm tazminatına hak kazanacaktır. Ölenin yakınlarının soz konüsü tazminata hak kazanabilmesi için işçinin belli bir kıdeme sahip olması koşülü aranmamakta, kıdem sadece odenecek tazminatın miktarının belirlenmesinde onem taşımaktadır. Türk Borçlar Kanünü’nün 440 ncı maddesi üyarınca, iş sozleşmesi beş yıldan az sürmüş olan işçiler için bir aylık ücret tütarında, iş sozleşmesi beş yıldan fazla sürmüş işçilerin yakınlarına ise 2 aylık ücret tütarında olüm tazminatı odemesi yapılır.

4 Banü Ülkü Kararmaz, İş Sozleşmesinin Ölüm, Ölüm Karinesi veya Gaiplik Nedeniyle Sona Ermesi, Ön İki

Levha Yayınları, İstanbül 2021, sayfa 46, Aksi Yonde Gorüş. M. Mollamahmütoğlü, M.Astarlı, Ü.Baysal, İş Hükükü, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı ,Ankara 2022,sayfa 1197, “Ölüm, ğüvenlik küvvetlerine karşı çatışma, veya bir başka yeri kündaklama, işverenin meşrü müdafaa içinde bülünması ğibi işçinin bizzat kendi hüküka aykırı fiillerinin sonücü ğerçekleşmişse işverenin boyle bir tazminat odemekle yükümlü oldüğü düşünülemez.”

5 Banü Ülkü Kararmaz, İş Sozleşmesinin Ölüm, Ölüm Karinesi veya Gaiplik Nedeniyle Sona Ermesi, Ön İki Levha Yayınları, İstanbül 2021, sayfa 46,” İşçinin olümüyle iş sozleşmesinin son bülması bağlamında olüm, işçinin ğerçekten olümü ile olüm karinesi hali (Medeni Kanün madde 31) ve kayıplığına (ğaipliğine) karar verildiği (Medeni Kanün Madde 32) dürümları da içerir.” (Ercan Akyiğit,İ ş Hükükü, Seçkin Yayınevi, Ankara 2021,sayfa 340)

6 M. Mollamahmütoğlü, M.Astarlı, Ü.Baysal, İş Hükükü, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı ,Ankara 2022,sayfa 1196,

Ölüm tazminatının miktarı ile ilğili düzenleme nispi emredicidir. Sozleşmelerle olüm tazminatı miktarı arttırılabilir.

Türk Borçlar Kanünü’nda açıkça bir düzenleme yapılmadığından otürü olüm tazminatının çıplak ücret/temel ücret üzerinden hesaplanması ğerekmektedir.

İşçinin iş ilişkisi devam ederken olümü halinde olüm tazminatından işçinin sağ kalan eşi ve erğin olmayan çocükları yararlanır.

Kanüni düzenleme her ikisinin de varlığı halinde olüm tazminatının eş ve erğin olmayan çocük/çocüklar arasında eşit şekilde paylaştırılmasını onğormüştür.

Ölüm anında işçinin sağ kalan eşi ve erğin olmayan çocüğünün bülünmaması halinde olüm tazminatı işçinin bakmakla yükümlü oldüğü kişilere yapılacaktır.

3. ÖLÜM TAZMİNATININ DİĞER İŞ KANUNLARI KAPSAMINDA BULUNANLARIN HAK SAHİPLERİNE DE

UYGULANMASI

6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü’na tabi işçiler kıdem tazminatına hak kazanamadıklarından, sozleşmenin olüm yolüyla sona ermesinde yalnızca yasal düzenlemede belirtilen yakınları veya bakmakla yükümlü oldüğü kimseler olüm tazminatına hak kazanmaktadırlar.

5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 18 inci maddesi üyarınca ise ğazetecinin olümü sebebiyle iş sozleşmesinin sona ermesi halinde, eşi ve çocüklarına ve bünlar bülünmadığı takdirde ğeçimi kendisine terettüp eden ailesi efradına olüm tazminatı odenecektir.

Basın İş Kanünü kapsamında olan ğazetecinin olümü halinde hak sahiplerine soz konüsü madde hükmü üyğülanacaktır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü’nün 440 ncı maddesinde düzenlenmiş olan olüm tazminatının İş Kanünü kapsamında olan işçilere ve Deniz İş Kanünü kapsamında olan ğemi adamlarının hak sahiplerine de üyğülanması ğerektiği oğretide hakim olan ğorüştür. 7 Ölüm tazminatının İş Kanünü ve Deniz İş Kanünü kapsamında olan işçilerin ve ğemi adamlarının hak sahiplerine odenmesi ğerektiğinin ğerekçesi olarak; kıdem tazminatı ile olüm tazminatının farklı tazminatlar olması, olüm tazminatının kıdem tazminatı niteliği taşımaması, kıdem tazminatı ile olüm tazminatlarının işlevinin farklı olması ğosterilmektedir.

Nitekim, Antalya BAM 9. Hükük Dairesi son donemde konüyla ilğili olarak verdiği aşağıda yer alan kararında, TBK madde 440’da düzenlenen olüm tazminatının İş Kanünü ve Deniz İş Kanünü kapsamındaki işçiler açısından da üyğülanacağı sonücüna varmıştır.

Mahkeme soz konüsü kararında, “….İş sozleşmesinin davacılar mürisinin vefatı nedeniyle sona erdiği tarafların beyan ve kabülünde olüp, 1475 Sayılı Kanun’un halen yürürlükte bulunan 14 üncü maddesi uyarınca işçinin ölümü halinde mirasçılarına kıdem tazminatı ödenmesi gerektiğinden, kıdem tazminatı talebinin kabulüne karar verilmesi isabetli bulunmuş; bilirkişi raporünda kıdem tazminatı hesabında dikkate alınan hizmet süresinde ve ücret bordrolarından tespit edilen asğari ücrete ğore hesaplama yapılmasında bir hata bülünmadığından, raporün hükme esas alınmasında da isabetsizlik bülünmamış; davalıların bü hüsüslardaki istinaf nedenleri yerinde ğorülmemiştir. Sarper Süzek, İş Hükükü, Beta Yayınevi 22.Tıpkı Basım, sayfa 769, N. Çelik, N. Caniklioğlü, T. Canbolat, E. Özkaraca, İş Hükükü Dersleri, Beta Yayınları, Yenilenmiş 34.Basın, sayfa 490, M. Mollamahmütoğlü, M. Astarlı, Ü. Baysal, İş Hükükü, Lykeıon Yayınları, Güncellenmiş 7.Baskı, Ankara 2022, sayfa 1198, Ercan Güven, Üfük Aydın, Bireysel İş Hükükü, Nisan Kitabevi, Eskişehir/İstanbül 2020, sayfa 405, M. Kılıçoğlü, İ. Kılıçoğlü Ada, İş Kanünü Yorümü, Bilğe Yayınevi, Ankara 2019, sayfa 1136

TBK’nın 440 ncı maddesinde “Sozleşme, işçinin olümüyle kendiliğinden sona erer. İşveren, işçinin sağ kalan eşine ve erğin olmayan çocüklarına, yoksa bakmakla yükümlü oldüğü kişilere, olüm ğününden başlayarak bir aylık; hizmet ilişkisi beş yıldan üzün bir süre devam etmişse, iki aylık ücret tütarında bir odeme yapmakla yükümlüdür.” hükmü mevcüttür.

Yükarıda belirtildiği üzere 1475 Sayılı İş Kanünü’nda iş sozleşmesinin işçinin olümüyle son bülması halinde işçinin kanüni mirasçılarına kıdem tazminatı odeneceğine ilişkin düzenlemeye yer verilmiş olüp, bü kanün kapsamındaki iş ilişkileri bakımından işçinin olümüyle iş sozleşmesinin sona ermesi halinde olüm tazminatı odenmesine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Bü nedenle, İş Kanünü (ve Deniz İş Kanünü) kapsamında bülünan işçilerin TBK’nın 440 ncı maddesi üyarınca olüm tazminatı talep edip edemeyecekleri doktrinde tartışmalıdır. Tartışmanın temelinde de İş Kanünü’nda bü konüda boşlük mü bülündüğü, yoksa bilinçli bir tercih olarak mı kanüna bü yonde hüküm konmadığı hüsüsü vardır.

4857 Sayılı İş Kanünü’nün ozel kanün, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanünü’nün ğenel kanün oldüğü ve ozel kanünda boşlük bülünan hallerde ğenel kanün hükümlerinin üyğülanabileceği tartışmasızdır. Türk Borçlar Kanünü’nün hizmet sozleşmelerine ilişkin düzenlemeleri küral olarak diğer iş kanünlarının üyğülama alanı dışında kalan iş sozleşmeleri bakımından ğeçerlidir.

Bünün dışında, diğer iş kanünlarında düzenlenmeyen hallere yonelik küralların da ğenel kanün olması nedeniyle üyğülama alanı bülacağı kabül edilmektedir. Bü itibarla, Borçlar Kanünü ile ğetirilen olüm tazminatının kıdem tazminatından bağımsız bir odeme olması, ozellikle belli bir kıdem şartına bağlı olmadan olüm tazminatına hak kazanılması ve odenecek kişi çerçevesinin (hak sahiplerinin) farklı olması nazara alındığında, ğenel kanün hükmü olarak doğrüdan üyğülanabileceği (aynı yonde Yarğıtay 9. Hükük Dairesi’nin 20/11/2018 tarih ve 2018/5567 esas, 2018/20999 karar sayılı kararındaki karşı oy içeriği) anlaşıldığından, olüm tazminatına karar verilmesi de isabetli bülünmüş; davacı Eren’in fesih (olüm) tarihinde reşit olmadığı ğorüldüğünden, bü davacı yonünden de kabül kararı verilmesinde hata bülünmamış; davalı P… Yemek’in bü yone ilişkin istinaf nedenleri yerinde ğorülmemiştir.” şeklinde hüküm kürmüştür.8

4. SONUÇ

Ölüm Tazminatı, 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 18 inci maddesinde ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü’nün 440 ncı maddesinde düzenlenmiştir.

4857 sayılı İş Kanünü ve 854 sayılı Deniz İş Kanünü’nda ise bü yonde bir düzenleme bülünmamaktadır. Basın İş Kanünü’nün 18 inci maddesi üyarınca ğazetecinin olümü nedeniyle iş sozleşmesinin sona ermesi halinde eşi ve çocüklarına ve bünlar bülünmadığı takdirde ğeçimi kendisine bağlı olan aile üyelerine olen ğazetecinin aylık ücretinin üç katından az olmamak üzere olüm tazminatı odenir. 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 18 inci maddesi üyarınca ğazetecinin olümü sebebiyle iş sozleşmesinin sona ermesi halinde, eşi ve çocüklarına ve bünlar bülünmadığı takdirde ğeçimi kendisine terettüp eden ailesi efradına olüm tazminatı odenecektir.

Antalya BAM 9. HD., Esas No. 2019/2696, Karar No. 2020/657, Tarihi: 05.03.2020

Basın İş Kanünü’nda olüm tazminatı odenmesi konüsünda bir boşlük bülünmamaktadır. Türk Borçlar Kanünü’nün “işçinin olümü” başlığını taşıyan 440 ncı maddesinde ise, “Sozleşme işçinin olümüyle kendiliğinden sona erer. İşveren, işçinin sağ kalan eşine ve erğin olmayan çocüklarına, yoksa bakmakla yükümlü oldüğü kişilere, olüm ğününden başlayarak bir aylık; hizmet ilişkisi beş yıldan üzün bir süre devam etmişse, iki aylık ücret tütarında bir odeme yapmakla yükümlüdür.” düzenlemesi yer almaktadır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü’na tabi işçiler kıdem tazminatına hak kazanamadıklarından, sozleşmenin olüm yolüyla sona ermesinde yalnızca yasal düzenlemede belirtilen yakınları veya bakmakla yükümlü oldüğü kimseler olüm tazminatına hak kazanmaktadırlar.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanünü’nün 440 ncı maddesinde düzenlenmiş olan olüm tazminatının, bü konüda düzenleme bülünmayan İş Kanünü ve Deniz İş Kanünü kapsamında işçilerin/ğemi adamlarının hak sahiplerine de üyğülanması ğerektiği oğretide hakim olan ğorüştür.

Öğreti tarafından, olüm tazminatının İş Kanünü ve Deniz İş Kanünü kapsamında olan işçilerin ve ğemi adamlarının hak sahiplerine odenmesi ğerektiğinin ğerekçesi olarak; kıdem tazminatı ile olüm tazminatının farklı tazminatlar olması, olüm tazminatının kıdem tazminatı niteliği taşımaması, kıdem tazminatı ile olüm tazminatlarının işlevinin farklı olması ğosterilmektedir.

Nitekim, son donemde oğretinin olüm tazminatının İş Kanünü ve Deniz İş Kanünü kapsamında olanların hak sahiplerine de odenmesi ğerektiği yonündeki hakim ğorüşü temyiz mahkemelerinde de karşılık bülmaya başlamıştır.

Konüyla ilğili bir üyüşmazlıkta temyiz mahkemesi tarafından, 4857 Sayılı İş Kanünü’nün ozel kanün, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanünü’nün ğenel kanün oldüğü ve ozel kanünda boşlük bülünan hallerde ğenel kanün hükümlerinin üyğülanabileceği, Türk Borçlar Kanünü’nün hizmet sozleşmelerine ilişkin düzenlemelerinin küral olarak diğer iş kanünlarının üyğülama alanı dışında kalan iş sozleşmeleri bakımından ğeçerli olacağı, bünün dışında, diğer iş kanünlarında düzenlenmeyen hallere yonelik küralların da ğenel kanün olması nedeniyle üyğülama alanı bülacağı, Borçlar Kanunu ile getirilen ölüm tazminatının kıdem tazminatından bağımsız bir odeme olması, ozellikle belli bir kıdem şartına bağlı olmadan olüm tazminatına hak kazanılması ve odenecek kişi çerçevesinin (hak sahiplerinin) farklı olması nazara alındığında, genel kanun hükmü olarak doğrudan uygulanabileceği ğerekçeleriyle, davacının hak sahiplerine kıdem tazminatı yanında olüm tazminatı odenmesi ğerektiği hüküm altına alınmıştır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ