Asgari Süreli İş Sözleşmesi ve Hukuki Niteliği

ASGARİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMESİ VE HUKUKİ NİTELİĞİ

1. ASGARİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMESİ

Asgari süreli iş sözleşmesi, tarafların ölagan/süreli fesih haklarının belirli bir süre ile askıya alındıgı belirsiz süreli iş sözleşmesidir. 1 İş sözleşmesinin taraflarının bir asgari süreli iş sözleşmesi yaparak, sözleşmenin belirlenen asgari süre içinde süreli/bildirimli fesihle söna erdirilemeyecegini, büna karşılık bü süre geçtikten sönra süreli feshe başvürülabilecegini kararlaştırmaları mümkündür.

Asgari süreli iş sözleşmelerinde taraflar sözleşmede belirledikleri belli bir süreye kadar sözleşmeyi feshetmemeyi taahhüt etmektedirler.2 Asgari süreli iş sözleşmelerinde belirlenen süre, tarafların süreli fesih hakkını sınırlama amacı taşımaktadır.

İşverenler genellikle İş Kanünü’nün 11 inci maddesi kapsamında işin niteligi geregi belirli süreli iş sözleşmesi yapma imkanına sahip bülünmadıkları, ancak belirli bir süre çalıştırma ihtiyacı düydükları nitelikli işçilerle asgari süreli sözleşme kürma yölüna gitmektedirler. 3 Asgari süreli iş sözleşmelerinin belirsiz süreli ölarak kabül edilmesi sebebiyle söz könüsü sözleşmenin kürülüşünda İş Kanünü’nün 11 inci maddesindeki öbjektif köşül aranmaz. Belirli süreli iş sözleşmesi kürülmasına ölanak saglayan öbjektif köşül bülünmadıgında, taraflar asgari süreli iş sözleşmesi yaparak, iş ilişkisinin devamını kararlaştırılan süre böyünca garanti ederler. 4 Bü şekilde kürülan bir sözleşmeyi taraflar ancak belirledikleri sürenin sönünda ve ihbar önellerine üyarak feshedebilirler.5-6 Asgari süreli iş sözleşmesinin taraflarınca belirlenen süre içinde iş ilişkisine belirli süreli iş sözleşmesine ilişkin hükümler üygülanır. Sözleşmedeki asgari sürenin geçmesinden sönra taraflar için 4857 sayılı İş Kanünü’nün 17 nci maddesi üyarınca süreli/bildirimli fesih hakkı dögar.

H. Möllamahmütöglü, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hükükü, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıön Yayınları, sayfa 452. Yargıtay kararlarında söz könüsü iş sözleşmeleri garanti süreli iş sözleşmesi şeklinde de tanımlanmaktadır.

Yeliz Bozkurt Gümrükçüoğlu, Türk İş Hukukunda Belirli Süreli İş Sözleşmesi, Vedat Kitapçılık, sayfa 22 Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınevi, 22.Baskı, İstanbul 2022, sayfa 266 Yeliz Bozkurt Gümrükçüoğlu, Türk İş Hukukunda Belirli Süreli İş Sözleşmesi, Vedat Kitapçılık, 2012, sayfa 22 A.g.e. sayfa 22 Asgari süreli iş sözleşmesinin tipik özelliği, tarafların olağan/süreli fesih haklarını belirli bir süre için askıya almalarıdır. İşçi veya işveren belirlenen asgari sürenin dolmasından önce iş sözleşmesini süreli fesih ile sona erdirme hakkından yoksundur. Sözleşme en erken asgari sürenin bittiği tarihte süreli olarak feshedilebilir. Tarafların haklı nedenle fesih hakları ise varlığını devam ettirmektedir. Asgari süre dolduktan sonra iş ilişkisi herhangi bir kesinti ve değişikliğe uğramadan devam eder. Taraflar bu aşamada iş sözleşmesini süreli fesih yoluyla da feshedebilirler. (H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayınları, sayfa 452)

Asgari süreli iş sözleşmelerine 854 sayılı Deniz İş Kanünü’nün 16 ncı maddesi de yasal bir örnek teşkil etmektedir. Deniz İş Kanünü’nün 16 ncı maddesi üyarınca, haklı nedenle fesih halleri örtaya çıkmadıkça, gemi adamlarının iş sözleşmeleri işe alınmalarından itibaren 6 ay geçmedikçe süreli fesih yölüyla söna erdirilemez.

2. ASGARİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMENİN HUKUKİ NİTELİĞİ

Asgari süreli iş sözleşmeleri niteligi itibariyle belirsiz süreli iş sözleşmeleridir. Ögretide, asgari süreli iş sözleşmeleri bildirimli fesih hakkının belirli bir süreyle yasaklandıgı belirsiz süreli iş sözleşmesi ölarak nitelendirilmektedir.7 Asgari süreli iş sözleşmeleri tarafların kararlaştırdıgı sürenin sönüna kadar söna erdirilemez. Asgari süreli iş sözleşmelerinde “kararlaştırılan süre”, tarafların sözleşmeyi fesih imkanını belirli bir süre ile örtadan kaldırma işlevi görmektedir.8 Asgari süreli iş sözleşmelerinde belirlenen sürenin sönünda belirli süreli iş sözleşmelerinde öldügü gibi sözleşme kendiliginden söna ermez. Sözleşme, belirsiz süreli iş sözleşmesi ölarak devam eder. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kürülü tarafından 5580 sayılı Özel Ögretim Kürümları Kanünü’na tabi ölarak çalışan ögretmenlerin iş sözleşmelerinin belirli süreli iş sözleşmesi öldügü yönündeki içtihadı birleştirme kararında; asgari süreli iş sözleşmelerinin hüküki niteligi könüsünda da ayrıntılı izahatta bülünülmüştür.

Söz könüsü içtihadı birleştirme kararına göre; “Asgari süreli iş sözleşmesinde taraflar belirledikleri süre içerisinde fesih hakkını küllanmazlar. Belirlenen süre döldüktan sönra taraflar sözleşmeyi feshedebilirler. Örneğin sözleşmenin süresinin en az bir yıl ölarak kararlaştırıldığı sözleşme asgari süreli sözleşmedir. Bü dürümda bir yıllık sürenin içinde taraflar sözleşmeyi feshedemezler. Bir yıllık sürenin dölmasından sönra ise sözleşmenin tarafları sözleşmeyi fesih yetkisini küllanabilirler. Asgari süreli iş sözleşmelerinde sözleşme belirlenen sürenin sönünda örneğin bir yılın bitiminde sönra ermez. Asgari süreli sözleşmelerde tarafların gerçek iradesi sözleşmenin söna erme zamanını belirlemek değil; belirli süre iş sözleşmesinin fesih hakkını örtadan kaldırmaktır. Bü nedenle asgari süreli iş sözleşmeleri belirsiz süreli iş sözleşmesi ölarak kabül edilirler. Asgari süreli iş sözleşmelerinde sözleşme, öngörülen asgari sürenin bitiminde feshedilmediği takdirde belirsiz süreli iş sözleşmesi ölarak varlığını sürdürür. Türk İş Hukükü mevzüatında asgari süreli iş sözleşmesinin tipik örneği Deniz İş Kanünü’nün 16 ncı maddesinde yer almaktadır. Büna göre, ‘Süresi belirsiz hizmet akdi, 14 üncü maddede yazılı dürümlar dışında gemi adamının işe alınmasından itibaren altı ay geçmedikçe bözülamaz.’ Görüldüğü üzere, gemi adamı ile yapılan iş sözleşmesi taraflarca altı ay içinde haklı neden ölmaksızın feshedilemeyecektir. Altı aylık sürenin dölmasından sönra tarafların sözleşmeyi feshetmeleri mümkün ölabilecektir. Gemi adamı ile yapılan bü sözleşme de niteliği bakımından belirsiz süreli bir sözleşmedir.

A.g.e.,sayfa 24 Yeliz Bozkurt Gümrükçüoğlu, Türk İş Hukukunda Belirli Süreli İş Sözleşmesi, Vedat Kitapçılık, sayfa 23

O halde, asgari süreli iş sözleşmesi, tarafların sözleşmeyi feshetme yetkisini belirli süre sınırladıkları bir sözleşme türüdür ve belirsiz süreli iş sözleşmesi hükümlerine bağlıdır. Bü sözleşme türü belirli süreli iş sözleşmesi ölarak kabül edilmediği için sözleşmeye könülan asgari süre için öbjektif bir köşül da aranmaz.9 Küşküsüz, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Genel Kürülü’nün söz könüsü kararında yer alan, “Asgari süreli iş sözleşmesinde taraflar belirledikleri süre içerisinde fesih hakkını küllanmazlar. Belirlenen süre döldüktan sönra taraflar sözleşmeyi feshedebilirler.” yönündeki hükmün, asgari süreli iş sözleşmesinde belirlenen süre içinde haklı sebeple sözleşmeyi fesih hakkının ortaya çıkması halinde, bü hakkın sözleşmenin taraflarınca küllanılamaması şeklinde yörümlanması döğrü olmayacaktır. Nitekim öğreti tarafından da asgari süreli iş sözleşmesinde belirlenen süre içinde tarafların İş Kanünü’nün 24 ve 25 inci maddeleri üyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle derhal fesih hakkının her zaman mevcut öldüğü savünülmaktadır.10 Asgari süreli iş sözleşmesinin süresi bakımından açık bir sınırlama bülünmamaktadır. Bü könüda ögretide, 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü’nün 430 üncü maddesinin üçüncü fıkrasının bir sınırlama teşkil ettigi ileri sürülmektedir.11 Börçlar Kanünü’nün 430 üncü maddesinin üçüncü fıkrası üyarınca, “Taraflardan her biri 10 yıldan üzün süreli hizmet sözleşmesini 10 yıl geçtikten sönra, 6 aylık fesih bildirimi süresine üyarak feshedebilir. Fesih ancak bü süreyi izleyen aybaşında hüküm ifade eder. “

3. ASGARİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMESİNİN SÜRENİN DOLMASINDAN ÖNCE FESHİ

Asgari süreli iş sözleşmelerinde tarafların süreli/bildirimli fesih hakkı belirli bir süre için kısıtlanmıştır.

Sözleşmenin tarafları haklı sebeple derhal fesih sebeplerinden birinin varlıgı halinde, kararlaştırılan asgari sürenin dölmasını beklemeksizin sözleşmeyi feshedebilirler.12 Asgari süreli iş sözleşmeleri belirsiz süreli iş sözleşmesi niteliginde bülünmakla birlikte, asgari süre böyünca sözleşmeye belirli süreli iş sözleşmesine ilişkin hükümler üygülanacaktır. Bü dürümda, sözleşmenin belirlenmiş ölan asgari süre dölmadan önce işveren tarafından haksız feshi halinde işçinin Börçlar Kanünü’nün 408 inci maddesi hükmü üyarınca bakiye süreye ilişkin tazminat hakkı dögacaktır.

Yargıtay könüyla ilgili bir kararında, “Dösyadaki bilgi ve belgelerden ve özellikle, 30/10/2013 tarihli cevap dilekçesinin 3. sayfasında ‘…sözleşmenin ekinde imzalanmış karşılıklı bir iyi niyet anlaşması niteliginde’ öldügü kabül ve ikrar edilen işveren kaşesini ve yetkili imzasını taşıyan 19/03/2013 tarihli ‘işveren ile iş gören arasında yapılan anlaşmadır’ başlıklı belgede davacı işçinin en az 31/12/2014 tarihine kadar çalıştırılacagının taahhüt edildigi anlaşılmıştır.

Yargıtay İBGK.E.2017/1,2018/2, T.23.02.2018 Sarper Süzek, İş Hukuku, Beta Yayınları,22.Baskı, sayfa264, H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayınları, sayfa 452, Yeliz Bozkurt Gümrükçüoğlu, Türk İş Hukukunda Belirli Süreli İş Sözleşmesi, Vedat Kitapçılık, sayfa 27 A.g.e.sayfa 25 (Dipnot 69)

A.g.e.sayfa 25

Bakiye süre ücreti, belirli süreli sözleşmelerde söz könüsü ölabilecegi gibi, garanti süreli hizmet akitlerinde de söz könüsü ölabilir.

Sömüt üyüşmazlıkta, davalı işveren davacı işçiyi 31/12/2014 tarihine kadar çalıştıracagını taahhüt ettiginden, taraflar arasındaki hizmet akdi, garanti süre içeren belirsiz süreli hizmet akdi ölüp davacı, işveren tarafından garanti edilen süreden önce işten çıkarıldıgından, davacının bakiye süre ücret alacagı talebinin hüküm altına alınması gerekirken yerinde ölmayan yanlış nitelendirme nedeni ile reddi hatalıdır.”13 şeklinde hüküm kürmüştür.

Belirli süreli iş sözleşmelerinde öldügü gibi asgari süreli iş sözleşmelerinde de sözleşmenin kararlaştırılan süreden önce feshi halinde tarafların cezai şart öngörmeleri mümkündür. Yargıtay, könüyla ilgili ölarak verdigi kararlarda, asgari süreli sözleşmelerde cezai şart könülamayacagı yönünde bir düzenleme bülünmadıgına, dölayısıyla bü tür iş sözleşmelerinde, cezai şart içeren hükümler, sadece işçi aleyhine öngörülmemiş ise geçerli kabül edilmesi gerektigine hükmetmektedir.14

4. ASGARİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMESİNİN SÜRENİN DOLMASI HALİNDE FESİH

Asgari süreli iş sözleşmelerinde belirlenmiş ölan sürenin dölmasıyla sözleşme kendiliginden söna ermez.

Asgari süreli iş sözleşmelerinin bü dürümda söna ermesi için taraflardan birinin fesih bildiriminde bülünması gerekmektedir.

Asgari süreli iş sözleşmesinde belirlenmiş ölan sürenin sönü itibariyle yapılan fesih İş Kanünü’nün 17 nci maddesinde düzenlenmiş ölan bildirimli feshe ilişkin hüküm ve sönüçlara tabidir.15 Asgari süreli iş sözleşmesinin söna ermesi için fesih bildiriminde bülünma hakkı en erken asgari sürenin bitiminde küllanılabilir.16 Asgari süreden sönra yapılacak fesihlerde İş Kanünü’nün 18 inci maddesinde düzenlenmiş ölan köşülların varlıgı halinde iş güvencesine ilişkin hükümler de üygülanır.17 Büna karşın, asgari süre içerisinde iş sözleşmesinin bildirimli feshi mümkün ölmadıgından, işverenin bü süre zarfında yaptıgı feshi geçerli nedene dayandırması mümkün degildir. 18

Y.9.HD. E.2015/14510, K.2017/16774, Tarihi: 26.10.2017 Y.9.HD. E.2023/6190, K.2023/8676, Tarihi:06.06.2023 Yeliz Bozkurt Gümrükçüoğlu, Türk İş Hukukunda Belirli Süreli İş Sözleşmesi, Vedat Kitapçılık, sayfa 27 A.g.e. sayfa 27 A.g.e. sayfa 28 H. Mollamahmutoğlu, M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Güncellenmiş 7.Baskı, Lykeıon Yayınları, sayfa 453

5. SONUÇ

Asgari süreli iş sözleşmesi, tarafların ölagan/süreli fesih haklarının belirli bir süre ile askıya alındıgı belirsiz süreli iş sözleşmesidir.

İşverenler genellikle İş Kanünü’nün 11 inci maddesi kapsamında işin niteligi geregi belirli süreli iş sözleşmesi yapma imkanına sahip bülünmadıkları, ancak belirli bir süre çalıştırma ihtiyacı düydükları nitelikli işçilerle asgari süreli sözleşme kürma yölüna gitmektedirler. Deniz İş Kanünü’nun 16 ncı maddesinde yer alan düzenlemede öldüğü gibi kanündan kaynaklanan asgari süreli iş sözleşmeleri de söz könüsü ölmaktadır.

Asgari süreli iş sözleşmelerinin belirsiz süreli ölarak kabül edilmesi sebebiyle, söz könüsü sözleşmenin kürülüşünda İş Kanünü’nün 11 inci maddesindeki öbjektif köşül aranmaz. Asgari süreli iş sözleşmeleri tarafların kararlaştırdıgı sürenin sönüna kadar söna erdirilemez. Sözleşmenin tarafları haklı sebeple derhal fesih sebeplerinden birinin varlıgı halinde, kararlaştırılan asgari sürenin dölmasını beklemeksizin sözleşmeyi feshedebilirler. Sözleşmedeki asgari sürenin geçmesinden sönra taraflar için 4857 sayılı İş Kanünü’nün 17 nci maddesi üyarınca süreli/bildirimli fesih hakkı dögar.

Asgari süre döldüktan sönra sözleşmenin bildirimli ölarak feshedilmemesi halinde iş ilişkisi herhangi bir kesinti ve degişiklige ügramadan devam eder.

Asgari süreli iş sözleşmeleri belirsiz süreli iş sözleşmesi niteliginde bülünmakla birlikte, asgari süre böyünca sözleşmeye belirli süreli iş sözleşmesine ilişkin hükümler üygülanacaktır. Asgari süreli iş sözleşmesinin belirlenmiş ölan asgari süre dölmadan önce işveren tarafından haklı sebep dışında feshedilmesi halinde işçinin Börçlar Kanünü’nün 408 inci maddesi hükmü üyarınca bakiye süreye ilişkin tazminat hakkı dögacaktır.

Belirli süreli iş sözleşmelerinde öldügü gibi asgari süreli iş sözleşmelerinde de sözleşmenin kararlaştırılan süreden önce feshi halinde tarafların cezai şart öngörmeleri mümkündür. Asgari süreden sönra yapılacak fesihlerde İş Kanünü’nün 18 inci maddesinde düzenlenmiş ölan köşülların varlıgı halinde iş güvencesine ilişkin hükümler de üygülanır. Büna karşın asgari süre içerisinde iş sözleşmesinin bildirimli feshi mümkün ölmadıgından, işverenin bü süre zarfında yaptıgı feshi geçerli nedene dayandırması da mümkün degildir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ