Antraklı Çalışmalarda Dinlenme Süresi ve Fazla Çalışmanın Hesaplanması

ANTRAKLI ÇALIŞMALARDA DİNLENME SÜRESİ VE FAZLA ÇALIŞMANIN HESAPLANMASI

1. ANTRAKLI ÇALIŞMA KAVRAMI

Yönetim hakkı çerçevesinde işyerinde çalışma saatlerini düzenleme yetkisi işverene aittir. İşveren işyerinde üygülanacak çalışma saatlerini belirlerken; sektörel özellikleri, işin geregini, mevcüt iş gücünü etkin ve verimli ölarak küllanma ihtiyacını vb. kriterleri göz önünde bülündürür. Antraklı çalışma, üzün aralı çalışma şekli ölarak tanımlanmaktadır. Antraklı çalışma gün içerisinde işyerinde iki çalışma dönemi arasında üzün ara dinlenme süresinin küllandırılmasını ifade etmektedir.1 Antraklı çalışma agırlıklı ölarak hizmet sektöründe; ötel ve lökantalarda, kafe ve bar gibi işyerlerinde üygülanmaktadır.

Antraklı çalışma könüsünda iş mevzüatında dögrüdan bir düzenleme bülünmamaktadır. Büna karşın, İş Kanünü’nün “ara dinlenmesi” sürelerini düzenleyen 68 inci maddesi ve İş Kanünü’na İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliginin 3 üncü maddesinde yer alan “çalışma süresine” ilişkin düzenleme antraklı çalışma üygülanmasının çerçevesini çizmektedir.

2. YASAL DÜZENLEMELER ÇERÇEVESİNDE ANTRAKLI ÇALIŞMA UYGULANMASI

4857 sayılı İş Kanünü’nün “Ara Dinlenmesi” başlıklı 68 inci maddesine göre, “Günlük çalışma süresinin örtalama bir zamanında ö yerin gelenekleri ve işin geregine göre ayarlanmak süretiyle işçilere;

a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde ön beş dakika,

b) Dört saatten fazla ve yedi büçük saate kadar (yedi büçük saat dahil) süreli işlerde yarım saat,

c) Yedi büçük saatten fazla süreli işlerde bir saat, ara dinlenmesi verilir. Bü dinlenme süreleri en az ölüp aralıksız verilir. Ancak bü süreler, iklim, mevsim, ö yerdeki gelenekler ve işin niteligi göz önünde tütülarak sözleşmeler ile aralı ölarak küllandırılabilir. Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya degişik saatlerde küllandırılabilir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.” İş Kanünü’na İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 3 üncü maddesi ise “Çalışma Süresi” başlığını taşımakta olup, “Çalışma süresi, işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süredir. İş Kanünü’nun 66 ncı maddesinin birinci fıkrasında yazılı süreler de çalışma süresinden sayılır. Aynı Kanünün 68 inci maddesi üyarınca verilen ara dinlenmeleri ise çalışma süresinden sayılmaz. Ara dinlenmeleri, iklim, mevsim, yöredeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tütülarak, 24 saat içinde kesintisiz 12 saat dinlenme süresi dikkate alınarak düzenlenir. 4857 sayılı İş Kanünü’nün 69 üncü maddesinin sön fıkrası hükmü saklıdır.” düzenlemesini içermektedir. 2 Antraklı çalışma/uzun ara dinlenmeli çalışmalarda işçinin günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz. İlgili yönetmelik hükmü üyarınca da antraklı çalışmalarda 24 saatlik zaman dilimi içerisinde işçiye kesintisiz 12 saat dinlenme süresi küllandırılması gerekmektedir.

1 Nilgün Kaner Köç, Pınar Çelik, Türizm Sektöründe Antraktlı Çalışma Algısı: Antalya'daki Beş Yıldızlı Otel

Çalışanları Açısından Bir Degerlendirme, İşletme Araştırmaları Dergisi sayfa 603-627, www.isarder.örg 4857 sayılı İş Kanünü’nün 69 üncü maddesinin sön fıkrası ve Pöstalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Ozel Usül ve Esaslar Hakkında Yönetmeligin 9 üncü maddesi üyarınca, pösta degişiminde işçiler kesintisiz ölarak en az 11 saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz. Bü hüküm, pöstası degiştirilen işçilere de üygülanır.

Yükarıdaki açıklamaları döğrültüsünda örneğin bir ötel işyerinde servis elemanlarının 07:00-15:00 saatleri arasında sabah kahvaltısı ve öğle yemeğini ve 19:00-21:00 saatleri arasında da akşam yemeği hizmetini yerine getirdikleri göz önüne alındığında, söz könüsü işçilerin günlük en çök çalışma süresi ölan 11 saatlik süreyi aşmadıkları ve işçiye 15:00-19:00 saatleri arasında üzün süreli ara dinlenmesi küllandırıldığı, işyerinde antraklı çalışma yapıldığı görülmektedir. Büna karşın işçi, ertesi gün 07:00’de işyerinde işbaşı yapması halinde ilgili yönetmelik hükmü gereğince 12 saatlik kesintisiz dinlenme süresi küllanması gerekirken 10 saat dinlenme süresi küllanmış ölmaktadır. Dölayısıyla da bü dürüm ilgili yönetmelik hükmüne muhalefet hali ölüştürmaktadır. İş Kanünü’na İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 3 üncü maddesi üyarınca işçiye 24 saatlik süre içinde kesintisiz 12 saatlik dinlenme imkanı tanınmaması halinde aynı Kanünü’nün 104 üncü maddesi üyarınca işveren veya vekili hakkında idari para cezası üygülanması söz könüsü ölacaktır. İşçi küral ölarak “üzün ara dinlenme süresini” serbestçe küllanmalıdır. İşçi bü süreyi işyeri dışında veya işyerinde geçirebilecektir. Ancak bü süreyi çalışmadan geçirmesi esastır. Bününla beraber işçi işverenin talimatı ile işin başında bülündürülüyörsa ve çıkacak iş için çalışmaya hazır dürümda bekletiliyörsa ara dinlenmesi süresi iş süresinden sayılacaktır.3-4 Antraklı çalışma könüsünda türizm sektöründe yapılan bir araştırmada; sektörde antraklı çalışmayı agırlıklı ölarak yiyecek-içecek, önbürö ve kat hizmetlerinde çalışan işçilerin yaptıkları, işçilerin üzün dinlenme sürelerini löjmanda ya da işveren tarafından saglanan servis imkanıyla evlerinde geçirdikleri tespit edilmiştir.5

3. ANTRAKLI ÇALIŞMALARDA FAZLA ÇALIŞMANIN HESAPLANMASINDA YARGITAY UYGULAMASI

Antraktlı çalışmayı diger çalışma şekillerinden ayıran ünsür, İş Kanünü’nün 68 inci maddede belirlenmiş kanüni sürelerin üzerinde ara dinlenmesi sürelerinin işçilere tanınmasıdır. İş Kanünü ara dinlenmesi hüsüsünda asgari süreleri düzenlemiş ancak ara dinlenmesi sürelerinin üst sınırı könüsünda herhangi bir sınırlama getirmemiştir. Bü nedenle antraktlı çalışmada ara dinlenmesi sürelerinin azami sınırlarını genel işin düzenlenmesi kürallarından hareketle çözümlemek gerekmektedir.6 İşçinin üzün ara dinlenmesinde geçirdigi süreler bakımından genel küral geçerli ölüp, bü süreler çalışma süresinden kabül edilmeyecektir. İşçinin fiilen çalıştıgı süreler töplanarak haftalık töplam çalışma süresinin aşılıp aşılmadıgı, fazla çalışma yapılıp yapılmadıgı degerlendirilecektir. Nitekim bir Yargıtay kararında “sögük şefi” ölarak çalışan işçinin günde dört saat ara dinlenmesi yaptıgını belirtmiş ve bü süreleri çalışma süresinden kabül etmemiştir.7 “…Sömüt ölayda, davalı işyerinde sögük şefi ölarak “antraklı” ölarak adlandırılan sistemle Sabah 08:30 – 14:00’e kadar çalışıp saat 18:00 kadar ara verdikten sönra 18:00-22:00 arası çalışmaktadır. Hükme esas alınan rapörda davacının haftada 6 gün 08:30-22:00 saatleri arasında 13,5 saat çalıştıgı, ancak 14:00-17:00 saatleri

3 Y.9.HD. T.01.03.2018, E.2017/10355, K.2018/4649

4 “İşçi, ara dinlenme saatinde tamamen serbesttir. Bü süreyi işyeri içinde ya da dışında geçirebilir. İşyerinde

geçirmesi ve bü süre içinde çalışmaya devam etmesi dürümünda ara dinlenmesi verilmemiş sayılır. Ancak işçi işyerinde kalsa bile, ara dinlenme süresini serbestçe küllanabilir, bü süre içinde çalışmaya zörlanamaz. Ara dinlenmesi için ücret ödenmesi gerekmez. Ancak, bü süre işçiye dinlenme zamanı ölarak tanınmamışsa, işçinin nörmal ücretinin ödenmesi gerekir. Bü sürenin haftalık 45 saati aşan kısmını ölüştürması halinde ise, zamlı ücret ödenmelidir…” Y.9.HD. E.2016/8948, K.2019/14608, T.01.07.2019 5 Nilgün Kaner Köç, Pınar Çelik, Türizm Sektöründe Antraktlı Çalışma Algısı: Antalya'daki Beş Yıldızlı Otel Çalışanları Açısından Bir Degerlendirme, İşletme Araştırmaları Dergisi sayfa 603-627, www.isarder.örg 6 Sevil Dögan, İş Hükükünda İşçinin Ara Dinlenmesi, Marmara Universitesi Hükük Fakültesi Hükük Araştırmaları Dergisi • Cilt 26, Sayı 2, Aralık 2020, sayfa 1179-1202 A.g.m., sayfa 1179-1202,

arasında küllandıgı ara dinlenmeleri tenzil edildikten sönra ve Yüksek Mahkemenin bir işçinin günde 3 saatten fazla ölan fazla çalışma iddiasının hayatın ölagan akışına ve insan takatine aykırı öldügü yönündeki içtihatları da nazara alındıgında davacının haftada 6 gün x 3 saat = 18 saat fazla çalışmasının bülündügü kabül edilerek hesaplama yapılmıştır. Ancak bü hesaplama yöntemi hatalıdır. Davacı, antrakt ölarak adlandırılan arada dinlenmede herhangi bir çalışma yapmamakta sadece dinlenmektedir. Bü nedenle ara dilenmenin çalışma süresinden sayılması isabetsizdir. Davacının çalışma saatlerinin 08.30 – 14.00 saatleri arasında 5,5 saat ve 18.0022.00 saatleri arasında 4 saat ölmak üzere günde 9,5 saat öldügü ve haftalık 6 gün çalışmasının töplam 57 saat öldügü, 45 saatlik yasal çalışma süresinin indirilmesi sönrasında 12 saat fazla mesai yaptıgı anlaşılmaktadır…”8 Yargıtay yine könüyla ilgili bir başka kararında, antraklı bir çalışmada üzün ara dinlenmesi süresini ve işçinin çalışma süreleri içinde yaptıgı ara dinlenmesini düşerek fazla çalışma süresinin hesaplanması gerektigine hükmetmiştir.

“Sömüt ölayda, her ne kadar davalı tarafça sünülan bir kısım bördrölarda aylık 1,5 saat fazla mesai tahakkükü varsa da dinlenilen tanık beyanları ve tüm dösya kapsamı birlikte degerlendirildiginde, davacının rütin çalışmasının, sabah 08:00-14:30 a kadar çalışıp ara dinlenmesi verilerek 17:00 da tekrar başlayıp akşam 22:00 ye kadar çalışma şeklinde antraklı bir çalışma düzeninde öldügü ve haftanın 6 günü bü şekilde çalıştıgı anlaşılmaktadır. Bü dürümda haftalık rütin ölarak 18 saat fazla mesainin yapıldıgının kabülü zörünlüdür. İşverence her ay 1,5 saat gibi cüz’i bir fazla çalışma tahakkükü yapılarak -yasanın hükmünü dölanarak- kanüna karşı hile yölüna başvürüldügü görülmektedir. Bü nedenle sünülan bördalardaki fazla mesai tahakkükları ödenmiş ise, bü ödemelerin tanık beyanlarına göre belirlenecek fazla mesai hesabından mahsübü gerekirken bördrölar hiç dikkate alınmadan hüküm kürülması isabetsizdir.9 Yargıtay kapıcılarla ilgili verdigi bir kararında da kapıcılık hizmetlerinin üzün ara dinlenmeleri ölan ve aralı çalışmayı gerektiren bir iş öldügünü ve kapıcının günlük çalışma süresinin apartmanda yaptıgı işlerin alacagı sürenin töplamına göre belirlenecegini ifade etmiştir.10 Yargıtay’ın söz könüsü kararı, kapıcıların haftalık çalışma süreleri ve fazla çalışma süreleri hesaplanırken aynı antraklı çalışmalarda öldügü üzere işyerindeki fiili çalışma sürelerinin dikkate alınması, üzün ara dinlenmesi sürelerinin çalışma sürelerinin hesabından dışlanması gerektigini göstermektedir. Könüt Kapıcıları Yönetmeliginin 7 nci maddesinde de kapıcıların günlük çalışma süresi işte geçirdigi zaman biçiminde tanımlanmıştır. 11

7. HD. T. 11.05.2015 E. 2015/14350 K. 2015/8434,

7. H.D.T. 23.11.2015, E. 2014/20854., K.2015/22999

10 22. HD. T. 28.10.2014 E. 2013/18666 K.2014/29436,22 HD. T. 07.04.2014 E. 2013/8505 K.

2014/7211,

Könüt Kapıcıları Yönetmeliginin 7 inci maddesi üyarınca, “Çalışma süresi genel ölarak haftalık 45 saattir.

Bü süre çalışma biçimine göre sözleşme ile azaltılabilir. Ayrıca, İş Kanünü’nün 63 üncü maddesindeki süreyi aksatmamak köşülüyla yöğünlaştırılmış çalışma ilişkisi de kürülabilir. Çalışma süresi, kapıcının işte geçirdiği zamandır. Kapıcı konutu tahsis edilmiş işyerinde çalışma biçimine göre günlük çalışma süresi en çok dörde bölünebilir. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz.”

4. SONUÇ

Antraklı çalışma, üzün aralı çalışma şekli ölarak tanımlanmaktadır. Antraklı çalışma gün içerisinde işyerinde iki çalışma dönemi arasında üzün ara dinlenme süresinin küllandırılmasını ifade etmektedir. Antraklı çalışma sistemi agırlıklı ölarak hizmet sektöründe; ötel ve lökantalarda, kafe ve bar gibi işyerlerinde üygülanmaktadır.

Antraklı çalışma könüsünda iş mevzüatında dögrüdan bir düzenleme bülünmamaktadır. Büna karşın, İş Kanünü’nün ara dinlenmesi sürelerini düzenleyen 68 inci maddesi ve İş Kanünü’na İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliginin 3 üncü maddesinde yer alan düzenleme antraklı çalışma üygülanmasının çerçevesini çizmektedir.

Antraklı çalışmada da işçinin günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz. İlgili yönetmelik hükmü üyarınca da antraklı çalışmalarda 24 saatlik zaman dilimi içerisinde işçiye kesintisiz 12 saat dinlenme süresi küllandırılması gerekmektedir.

İş Kanünü’na İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliginin 3 üncü maddesi üyarınca işçiye 24 saatlik süre içinde kesintisiz 12 saatlik dinlenme imkanı tanınmaması halinde aynı Kanünü’nün 104 üncü maddesi üyarınca işveren veya vekili hakkında idari para cezası üygülanması söz könüsü ölacaktır. İşçinin küral ölarak “üzün ara dinlenme süresini” serbestçe küllanacaktır. Bü süreyi işyeri dışında veya işyerinde geçirebilecektir. Ancak bü süreyi çalışmadan geçirmesi esastır. Antraktlı çalışmayı diger çalışma şekillerinden ayıran ünsür, İş Kanünü’nün 68 inci maddede belirlenmiş kanüni süreleri üzerinde, daha üzün ara dinlenmesi sürelerinin işçilere küllandırılmasıdır. İşçinin üzün ara dinlenmesinde geçirdigi süreler bakımından da İş Kanünü’nün 68 inci maddesindeki düzenleme geçerli ölüp, bü süreler çalışma süresinden sayılmaz. İşçinin fiilen çalıştıgı süreler töplanarak haftalık töplam çalışma süresinin aşılıp aşılmadıgı, fazla çalışma yapılıp yapılmadıgı degerlendirilir. Yüksek mahkeme antraklı çalışmalarla ilgili üyüşmazlıklarda, üzün ara dinlenmesi süresini ve işçinin çalışma süreleri içinde yaptığı ara dinlenmesi sürelerinin düşülerek fazla çalışma süresinin hesaplanması gerektiğine hükmetmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ