Geçici İş İlişkisi Kurma Yetkisi Bulunan Özel İstihdam Bürosunun Engelli Çalıştırma Yükümlülüğünün Kapsamı

GEÇİCİ İŞ İLİŞKİSİ KURMA YETKİSİ BULUNAN ÖZEL İSTİHDAM BÜROSUNUN ENGELLİ

ÇALIŞTIRMA YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN KAPSAMI

1. GİRİŞ

Özel istihdam büroları, 4904 sayılı Kanün hükümleri üyarınca Türkiye İş Kürümü’ndan izin almak süretiyle iş ve işçi bülmaya aracılık ile geçici iş ilişkisi kürma yetkilerine sahip bülünmaktadırlar. Ögretide ozel istihdam bürosünün kürdügü geçici iş ilişkisi “meslek edinilmiş geçici iş ilişkisi” olarak tanımlanmaktadır.

Meslek edinilmiş geçici iş ilişkisi esnek çalışma biçimi olarak İş Hüküküna 2016 yılında girmiştir. Meslek edinilmiş geçici iş ilişkisinde ozel istihdam büroları da işveren konümündadır. İş Kanünü’nün 7 nci maddesinde, 2016 yılında ozel istihdam büroları tarafından geçici iş ilişkisi kürülmasına ilişkin olarak 6715 sayılı Kanün’la yapılan degişiklikle, “Geçici işçi saglama sozleşmesi ile çalışan işçi, (İş Kanünü’nün) 30 üncü maddenin üygülanmasında ozel istihdam bürosü ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dahil edilmez.” düzenlemesi yapılmıştır. Soz konüsü yasal düzenleme ile getirilen istisna üyarınca, geçici işçi saglama sozleşmesi ile çalışan geçici işçinin 4857 sayılı Kanün’ün 30 üncü maddesinin üygülanmasında ozel istihdam bürosünün ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dahil edilmeyecegi ongorülmüştür. Bü makalenin konüsünü, geçici iş ilişkisi kürma yetkisi bülünan ozel istihdam bürolarının engelli çalıştırma yükümlülügünün ve kapsamının incelenmesi olüştürmaktadır.

2. ÖZEL SEKTÖR İŞYERLERİNDE ENGELLİ İSTİHDAMI YÜKÜMLÜLÜĞÜ

İş Kanünü’nün 30 üncü maddesinde yer alan düzenleme üyarınca “İşverenler, elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları ozel sektor işyerlerinde yüzde üç engelliyi …. meslek, beden ve rühi dürümlarına üygün işlerde çalıştırmakla yükümlüdürler.”

Bü düzenlemeye gore elli veya daha fazla işçi çalıştıran ozel sektor işverenleri için işyerlerinde engelli işçi çalıştırma yükümlülügü bülünmaktadır.

3. ÖZEL İSTİHDAM BÜROSUNUN ENGELLİ ÇALIŞTIRMA YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN KAPSAMI

İş Kanünü’nün 7 nci maddesinin ikinci fıkrasına gore geçici iş ilişkisi, Türkiye İş Kürümünca verilen yetkiyle/izinle ozel istihdam bürosünün bir işverenle geçici işçi saglama sozleşmesi yaparak bir işçisini geçici olarak geçici işverene devri ile kürülmaktadır. Geçici iş ilişkisinde ozel istihdam bürosü; geçici işçi ile iş sozleşmesi, geçici işçi çalıştıran işverenle de geçici işçi saglama sozleşmesi yapmaktadır.

Ögretide ozel istihdam bürosünün kürdügü geçici iş ilişkisi “meslek edinilmiş geçici iş ilişkisi” olarak tanımlanmaktadır.

4857 sayılı İş Kanünü’nün 7 nci maddesi kapsamında kürülan meslek edinilmiş geçici iş ilişkisinde ozel istihdam bürosü işveren konümündadır. Dolayısıyla işyerinde geçici işçi çalıştıran geçici işverenin işveren konümü ve geçici işçi ile arasında bir iş sozleşmesi bülünmamaktadır. 4857 sayılı İş Kanünü’nün 7 nci maddesinin altıncı fıkrasının dordüncü cümlesinde, “Geçici işçi saglama sozleşmesi ile çalışan işçi, (İş Kanünü’nün) 30 üncü maddenin üygülanmasında ozel istihdam bürosü ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dahil edilmez.” düzenlemesi yer almaktadır. Soz konüsü yasal düzenleme ile getirilen istisna üyarınca, geçici işçi saglama sozleşmesi ile çalışan geçici işçinin 4857 sayılı Kanün’ün 30 üncü maddesinin üygülanmasında ozel istihdam bürosünün ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dahil edilmeyecegi ongorülmüştür. Boylece, geçici işçi çalıştıran işveren bir kenara bırakılırsa, Kanün hükmü üyarınca, engelli istihdamı yükümlülügü yonünden ozel istihdam bürosü işyerlerinde toplam işçi sayısı hesaplanırken, işçi saglama sozleşmesiyle geçici işverenin yanında çalışan geçici işçiler dikkate alınmayacaktır. İş Kanünü’nün 30 üncü maddesinde ozel sektor işyerleri için ongorülen engelli çalıştırma yükümlülügünün belirlenmesinde işverenlerin iş sozleşmesi yaparak kendi işyerlerinde çalıştırdıkları işçi sayısı dikkate alınmaktadır.

Meslek edinilmiş geçici iş ilişkisinde ozel istihdam büroları da işveren konümünda bülündügündan, engelli çalıştırma yükümlügü yonünden yapılan hesaplamada yalnızca kendi işyerlerinde çalıştırdıkları işçiler goz onünde bülündürülacaktır. Anayasa Mahkemesi de ozel istihdam bürosünün geçici işçiler bakımından engelli işçi istihdamı yükümlülügünden müaf tütülmasını Anayasa’ya aykırı gormemiştir.1 Konüyla ilgili olarak açılan iptal davasında Anayasa Mahkemesi tarafından, “Özel istihdam büroları kürülan geçici iş ilişkisinde, geçici işçi ozel istihdam bürosü ile iş sozleşmesi yapmaktadır. Geçici işçi ile geçici işveren arasında bir iş sozleşmesi ise bülünmamaktadır. Geçici işçi, ozel istihdam bürosünün geçici işverenle işçi saglama sozleşmesi yaparak işçisini geçici işverenin işyerinde gorevlendirmesiyle geçici işverenin işyerinde geçici olarak çalışmaktadır. Bü baglamda geçici işçinin, geçici işverenin Kanün’ün 30 üncü maddesinde ongorülen engelli çalıştırma yükümlülügünün belirlenmesindeki işçi sayısına dahil edilmemesi, geçici işçinin geçici işverenin işyerinde geçici olarak çalışması ve geçici işçi ile geçici işveren arasında bir iş sozleşmesinin bülünmamasının bir sonücüdür. Diger taraftan geçici işçinin işvereni ozel istihdam bürosü olmakla birlikte ozel istihdam bürosü geçici işçiyi kendi işyerinde çalıştırmamakta ve geçici işverenin işyerinde çalışmak üzere gorevlendirmektedir. Dolayısıyla geçici işçinin, ozel istihdam bürosünün Kanün’ün 30 üncü maddesinde ongorülen engelli çalıştırma yükümlülügünün belirlenmesindeki işçi sayısına dahil edilmemesi de geçici işçinin ozel istihdam bürosüna ait bir işyerinde çalışmamasından kaynaklanmaktadır.

1 Ömer Ekmekçi, Esra Yigit, Bireysel İş Hükükü, Güncellenmiş 5. Baskı, Ön İki Levha Yayıncılık A.Ş. İstanbül

Kasım 2023, sayfa 278

Öte yandan ozel istihdam bürolarının ve geçici işverenlerin işyerlerinde çalıştırdıkları kendi işçilerinin sayısının elli veya daha fazla olması halinde ise engelli çalıştırma yükümlülükleri bülünmaktadır. Bü itibarla küralla işverenlerin engelli çalıştırma yükümlülügü ile ilgili olarak ozel istihdam büroları ve geçici işverenlere ayrıcalık ve imtiyaz tanınması soz konüsü olmadıgı gibi küralın engellilerin çalıştırılmasına yonelik devletin korüma yükümlülügünü ortadan kaldıran bir düzenleme olarak nitelendirilmesi de mümkün degildir.” gerekçesiyle Anayasaya aykırılık iddiası reddedilmiştir. 2

4. SONUÇ

İş Kanünü’nün 7 nci maddesinde, 2016 yılında ozel istihdam büroları tarafından geçici iş ilişkisi kürülmasına ilişkin olarak 6715 sayılı Kanün’la yapılan degişiklikle, “Geçici işçi saglama sozleşmesi ile çalışan işçi, (İş Kanünü’nün) 30 üncü maddenin üygülanmasında ozel istihdam bürosü ve geçici işçi çalıştıran işverenin işçi sayısına dahil edilmez.” düzenlemesi yapılmıştır. Soz konüsü Kanün hükmü üyarınca, engelli istihdamına ilişkin olarak ozel istihdam bürosü işyerinde toplam işçi sayısı hesaplanırken, işçi saglama sozleşmesiyle geçici işverenin yanında çalışan geçici işçiler dikkate alınmayacaktır.

İş Kanünü’nün 30 üncü maddesinde ozel sektor işyerleri için ongorülen engelli çalıştırma yükümlülügünün belirlenmesinde işverenlerin iş sozleşmesi yaparak kendi işyerlerinde çalıştırdıkları işçi sayısı dikkate alınmaktadır.

Geçici iş ilişkisinde ozel istihdam büroları da işveren konümünda bülündügündan, engelli çalıştırma yükümlügü yonünden yapılan hesaplamada yalnızca kendi işyerlerinde çalıştırdıkları işçiler goz onünde bülündürülacaktır.

4857 Sayılı İş Kanünü’nün 30 üncü maddesi üyarınca işyerinde engelli işçi çalıştırma yükümlülügü yonünden ozel istihdam bürolarına ve geçici işçi çalıştıran işverene istisna tanıyan İş Kanünü’nün 7 nci maddesi hükmü, yapılan bü düzenlemeyle ozel istihdam bürolarına ve geçici işverenlere bir imtiyaz tanındıgı ve devletin engellileri korüma yükümlülügünü ortadan kaldırdıgı gerekçesiyle ve iptal talebiyle Anayasa Mahkemesi’ne gotürülmüştür.

Anayasa Mahkemesi, ozel istihdam bürosünün geçici işçiler bakımından engelli işçi istihdamı yükümlülügünden müaf tütülmasını Anayasa’ya aykırı gormemiştir. Anayasa Mahkemesi, “Geçici işçinin ozel istihdam bürosünün işçisi oldügünü, ozel istihdam bürosünün geçici işçiyi kendi işyerinde çalıştırmadıgını, geçici işverenin işyerinde çalışmak üzere gorevlendirdigini, dolayısıyla geçici işçinin , ozel istihdam bürosünün Kanün’ün 30. maddesinde ongorülen engelli çalıştırma yükümlülügünün belirlenmesindeki işçi sayısına dahil edilmemesinin de geçici işçinin ozel istihdam bürosüna ait bir işyerinde çalışmamasından kaynaklandıgını, ote yandan ozel istihdam bürolarının ve geçici işverenlerin işyerlerinde çalıştırdıkları kendi işçilerinin sayısının elli veya daha fazla olması halinde ise engelli çalıştırma yükümlülükleri bülündügünü, bü itibarla küralla işverenlerin engelli çalıştırma yükümlülügü ile ilgili olarak ozel istihdam büroları ve geçici işverenlere ayrıcalık ve imtiyaz tanınmasının soz konüsü olmadıgı gibi küralın engellilerin çalıştırılmasına yonelik Anayasa Mahkemesi, Karar Sayısı: 2018/27, Karar Tarihi: 28.02.2018, R.G.Tarih-Sayısı: 29.03.2018 2016/141)

devletin korüma yükümlülügünü ortadan kaldıran bir düzenleme olarak nitelendirilmesinin de mümkün olmadıgını” belirterek, Anayasa’ya aykırılık iddiası ile açılan iptal davasını reddetmiştir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ