Yurtdışında Öğrenim Gören Öğrencilerin Ülkemizde Staj Yapmaları Durumunda Sosyal Güvenlik Uygulamaları

YURTDIŞINDA ÖĞRENİM GÖREN ÖĞRENCİLERİN ÜLKEMİZDE STAJ YAPMALARI DURUMUNDA

SOSYAL GÜVENLİK UYGULAMALARI

1. STAJ VE STAJYER KAVRAMLARI İLE İŞLETMELERDE STAJ YAPILMASINA İLİŞKİN 3308 SAYILI

KANUNDAKİ DÜZENLEMELER

Stajyer, bir meslek hakkında teorik bilgileri bulunan, bu bilgileri uygulama ile guçlendirmek amacıyla işyerine kabul edilen ogrencilerdir.

Teorik ve uygulamalı egitimlerinin tamamını okullarında yapan ogrenciler, mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmek, iş hayatına uyum saglamak, gerçek uretim ve hizmet ortamında yetişmek amacıyla bu çalışmayı yapmaktadırlar.1 3308 sayılı Mesleki Egitim Kanunu’nun 3’uncu maddesinin birinci fıkrasının r bendinde “Staj”, Yuksekogretim Kurulunca, yuksekogretim kurumlarında verilmekte olan her duzeydeki alana ozgu olarak belirlenen teorik ve uygulamalı dersler dışında, ogrencilerin ogretim programlarıyla kazandırılması ongorulen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektoru tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek uretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışma olarak tanımlanmıştır.

3308 sayılı Kanunun 3’uncu maddesinin birinci fıkrasının d bendi uyarınca "Ögrenci", işletmelerde, mesleki ve teknik egitim okul ve kurumlarında orgun egitim gorenleri ifade etmektedir. 3308 sayılı Kanunun 18’ inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Ön ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yuzde beşinden az olmamak uzere mesleki ve teknik egitim okul ve kurumu ogrencilerine beceri egitimi, mesleki ve teknik ortaogretim okul ve kurumu ogrencilerine staj ve tamamlayıcı egitim yaptırır. Ögrenci sayısının tespitinde kesirler tam sayıya tamamlanır. Bu işletmeler mesleki ve teknik egitim yapan yuksekogretim kurumu ogrencilerine staj yaptırabilir.

3308 sayılı Kanunun 18’inci maddesinin uçuncu fıkrası uyarınca ise, mesleki egitim kapsamına alınıp alınmadıgına bakılmaksızın ondan az personel çalıştıran işletmeler de mesleki ve teknik egitim okul ve kurumları ogrencilerine bu Kanunun ilgili hukumlerine gore beceri egitimi, staj ve tamamlayıcı egitim yaptırabilirler.

2. STAJA TABİ TUTULAN ÖĞRENCİLERİN 5510 SAYILI KANUNA GÖRE SİGORTALILIKLARI

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanunun; 4’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi geregince, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların, ikinci fıkrasının (c) bendi geregince mutekabiliyet esasına dayalı olarak uluslararası sosyal guvenlik sozleşmesi yapılmış ulke uyrugunda olanlar hariç olmak uzere, yabancı uyruklu kişilerden hizmet akdi ile çalışanların sigortalı sayılacagı,

Eyrenci /Taşkent/Ulucan/ Baskan, İş Hukuku,10.Baskı, İstanbul 2020, sayfa 30)

5’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi ile meslekı ve teknik ortaogretim ile yuksekogrenimleri sırasında staja tabi tutulan ogrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalıgı sigortası primi alınmakta olup, bunlardan bakmakla yukumlu olunan kişi durumunda olmayanlar hakkında ayrıca genel saglık sigortası hukumleri uygulanacagı, 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, uluslararası sosyal guvenlik sozleşmeleri hukumleri saklı kalmak kaydıyla; yabancı bir ulkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Turkiye’ye uç ayı geçmemek uzere bir iş için gonderilen ve yabancı ulkede sosyal sigortaya tabi oldugunu belgeleyen kişiler ile Turkiye’de kendi adına ve hesabına bagımsız çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ulke sosyal guvenlik mevzuatına tabi olanların sigortalı sayılmayacagı, 87’nci maddesinin (e) bendinde; 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında meslekı ve teknik ortaogretim ile yuksek ogrenim sırasında staja tabi tutulan ogrenciler için ogrenim gordukleri ogrenim kurumunun prim odeme yukumlusu oldugu, hukum altına alınmıştır. Yukarıda belirtilen hukumler çerçevesinde; 5510 sayılı Kanuna gore; mesleki ve teknik ortaogretim ile yuksek ogrenimleri sırasında staja tabi tutulan ogrenciler, mesleki ve teknik orta ogrenim sırasında tamamlayıcı egitim ya da alan egitimi goren ogrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalıgı sigortası uygulanır, bu kişiler de anılan Kanunun 4/1, a bendi uyarınca sigortalı sayılırlar. İşverenlerin istege baglı sigortalı oldugu iddiası ile bir egitim kurumundan bagımsız olarak stajyer çalıştırması mumkun degildir.2 Ayrıca ogretide de ifade edildigi uzere, stajyerlik kapsamında bir sigortalılıktan soz edebilmek için stajyere egitim programının bir parçası olan işlerin yaptırılması gerekir.3

3. YURTDIŞINDA ÖĞRENİM GÖREN ÖĞRENCİLERİN TÜRKİYEDE STAJ YAPMALARI HALİNDE

SOSYAL GÜVENLİK UYGULAMASI

Yurtdışında ogrenim goren ogrencilerin Turkiye’de staj yapmaları halinde sosyal guvenlik mevzuatı açısından sigortalılık nitelikleri aşagıdaki gibi olmalıdır.

5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi hukumleri, ulkemizde kurulu meslekı ve teknik ortaogretim ile universitelerde okuyan ogrenciler (Turk vatandaşı olup olmadıkları bakılmaksızın) hakkında uygulandıgından, yabancı ulkede kurulu okullarda okuyan ogrenciler (Turk vatandaşı olup olmadıkları bakılmaksızın) hakkında staj hükümlerinin uygulanmasına imkan bulunmamakta, stajın süresi ise uygulamayı değiştirmemektedir.

Ali Güzel, Ali Rıza Okur, Nurşen Caniklioğlu, Sosyal Güvenlik Hukuku, Yenilenmiş 19. Bası, Beta Yayınları, sayfa 130 A.g.e., sayfa 131

Bu durumdaki yabancı okullarda okuyan öğrenciler için 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (a) bendine ilişkin hükümlerin uygulanması gerekmektedir. Bunların yabancı uyruklu olması durumunda da ülkemizde bulunan yabancı uyrukluların hizmet akdine tabi çalışması için uyulması gereken diğer mevzuat hükümlerinin de tatbik edilmesi gerekmektedir. Ayrıca, ikili sosyal guvenlik sozleşmeleri stajyerlikten kaynaklanan sigortaları kapsamadıgı için başvuru yapan ogrencilerin (Ulkemiz vatandaşı, çifte vatandaş, yabancı uyruklu), bulundukları ulke ile ulkemiz arasında uluslararası sosyal guvenlik sozleşmesi olsa dahi yukarıda açıklanan hukumleri degiştirmemektedir.

4. SONUÇ

Turk hukukunda, stajyer kavramı ve stajyerlerin çalıştırılma esasları 3308 sayılı Mesleki Egitim Kanunu’nda duzenlenmiştir. Stajyer kavramı, once ortaogretim ogrencileri ile sınırlı olarak, daha sonra yuksekogretim ogrencilerini de kapsayacak şekilde tanımlanmıştır. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanunu hukumlerine gore ise; ulkemizde mesleki ve teknik ortaogretim ile yuksek ogrenimleri sırasında staja tabi tutulan ogrenciler, mesleki ve teknik orta ogrenim sırasında tamamlayıcı egitim ya da alan egitimi goren ogrenciler hakkında iş kazası ve meslek hastalıgı sigortası uygulanır, bu kişiler de 5510 sayılı Kanun’un 4/1, a bendi uyarınca sigortalı sayılırlar.

Son yıllarda yurtdışında ogrenim goren ogrencilerin de Turkiye’de staj yapmaya başlamaları ve bu ogrencilerin sosyal guvenlik mevzuatı açısından sigortalılık nitelikleri konusunda tereddut oluştugu anlaşılmıştır.

Yurtdışında okuyan gerek Turk vatandaşı gerek ise yabancı uyruklu ogrencilere sadece kısa vadeli sigorta kollarına tabi olarak ulkemizde staj yapma imkanı tanınmamaktadır. Bu durumdaki ogrencilerin ulkemizde staj yapmaları halinde tum sigorta kollarına tabi olarak 5510 sayılı Kanunun 4 uncu maddesinin (a) bendine ilişkin hukumlerin uygulanması gerekmektedir. Bu ogrencilerin yabancı uyruklu olması durumunda da ulkemizde bulunan yabancı uyrukluların hizmet akdine tabi çalışması için uyulması gereken diger mevzuat hukumlerinin de tatbik edilmesi gerekmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ