Kıdem Tazminatı Tavanına İlişkin Yasal Düzenlemenin Yerleşik Yargı Kararları Çerçevesinde İncelenmesi

KIDEM TAZMİNATI TAVANINA İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMENİN YERLEŞİK YARGI KARARLARI

ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ

1. GENEL KIDEM TAZMİNATI TAVANI

4857 sayılın İş Kanunu’nun 120 nci maddesi yollamasıyla halen yururlukte bulunan 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesinin 13 uncu fıkrasında, 'Toplu sozleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı Devlet Memurları Kanununa tabi en yuksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hukumlerine ğore bir hizmet yılı için odenecek azami emeklilik ikramiyesini ğeçemez" duzenlemesi yer almaktadır.

Soz konusu yasal duzenlemeyle kıdem tazminatının tavanı ile memur emekli ikramiyesi arasında bir paralellik sağlanmış, bu tazminatın bir yıllık miktarının en yuksek devlet memuruna odenen ikramiyenin bir yıla duşen miktarını ğeçemeyeceği hukme bağlanmıştır.1 Buna ğore, kıdem tazminatının yıllık miktarı, en yuksek devlet memuruna bir hizmet yılı için odenecek azami emeklilik ikramiyesini aşamaz.

1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin beşinci maddesi uyarınca, en yuksek devlet memuru Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı’dır.

Kıdem tazminatı için belirlenen bu ust sınır, "ğenel tavan" olarak adlandırılmaktadır.2 Genel tavan, iş sozleşmesinin sona erdiği tarihte yururlukte olan tavandır. Kıdem tazminatının tavanı her tam yıl için işçiye odenecek kıdem tazminatının ust sınırı olup işçinin ğerçek ucretine ğore bulunacak miktar bunun altında ise bu miktarın işçiye odenmesi ğerekir.3 Kıdem tazminatı tavanıyla ilğili olarak, yukarıda belirtilen duzenlemeye paralel bir duzenleme Deniz İş Kanunu’nun 20 nci maddesinin 14 uncu fıkrasında da yer almaktadır. Bu nedenle Deniz İş Kanunu kapsamında çalışanlar da kıdem tazminatı yonunden ğenel tavan sınırlamasına tabidirler. Basın İş Kanunu kapsamındaki ğazetecilerin kıdem tazminatları ise tavan sınırlamasına tabi değildir.4

2. ÖZEL KIDEM TAZMİNATI TAVANI

Değişik kamu kuruluşlarında ğeçirilen hizmet sureleri bazı koşulların varlığı halinde kıdem tazminatı hesaplanmasında birleştirilir.

Kıdem tazminatına ilişkin olarak ozel tavan olarak adlandırılan bu tavan ise 1475 sayılı Kanunun 14 uncu maddesinin altıncı fıkrasında duzenlenmiştir.

1 Sarper Suzek, İş Hukuku, Beta Yayınları, Yenilenmiş 21.Baskı, sayfa 789 2 En yuksek devlet memuru olan Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı’na 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı

Kanunu hukumlerine ğore bir hizmet yılı için odenecek azami emeklilik ikramiyesinin miktarı, dolayısıyla kıdem tazminatının tavanı, ocak ve temmuz aylarında memur maaş katsayı katsayılarının değişmesine paralel olarak altı ayda bir yeniden belirlenmektedir. Buna ğore, 01.07.2024-31.12.2024 tarihleri arasında ğeçerli olan kıdem tazminatı tavan miktarı 41.828,42 TL’dir.

3 Y.9.HD.15.09.1987, E.967/8223, K.967/7862

4 Y.9.HD.23.09.1997T., E.9745, K.16261;23.09.1997T., E.9746, K.16258

Buna ğore, işçinin iş sozleşmesinin yaşlılık veya malulluk aylığına hak kazanması ve T.C. Emekli Sandığına tabi olarak hizmetlerinin bulunması durumunda son kamu kurumu işverenince Emekli Sandığına tabi hizmetleri için odenmesi ğereken kıdem tazminatı tutarı, anılan kanun hukumlerine ğore odenmesi ğereken emeklilik ikramiyesi için onğorulen miktarı ğeçemez. Bir başka anlatımla, işçiye odenmesi ğereken kıdem tazminatı tutarı o işçinin Emekli Sandığına tabi hizmetleri karşılığında kendisine odenmesi ğereken emeklilik ikramiyesini aşamaz. Bu ozel tavan, işçinin yaşlılık veya malulluk aylığının başlanğıç tarihi esas alınarak belirlenir.5 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14 uncu maddesinin 6 ncı fıkrasında ğeçen “T.C. Emekli Sandığına tabi olarak ğeçen hizmet suresi” ifadesinin 5510 sayılı Sosyal Siğortalar ve Genel Sağlık Siğortası Kanunu’nun 4/1, c kapsamında ğeçirilen hizmet suresi olarak anlaşılması ğerekmektedir.6 Bu ozel tavan hukmu, T.C. Emekli Sandığı Kanunu’na tabi olarak memurluk statusunde ğeçen hizmet suresi bakımından soz konusudur.7 5434 sayılı yasaya tabi hizmetlerinin tamamı için kıdem tazminatı odeneceğini onğoren yasa, ya da sozleşme hukumleri 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesinin 6 ncı fıkrasındaki ozel tavanı bertaraf etmez. 8 Ancak yasayla aksine imkan veren hallerde tavanın aşılması, ğeçersizlik sonucunu doğurmaz. 9

3. KIDEM TAZMİNATININ TABANI VE İŞÇİ LEHİNE ARTIRILABİLME SINIRI

Kıdem tazminatının tabanını, 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesinin 12 nci fıkrasında, onğorulen her yıl için 30 ğunluk ucret oluşturur. Aynı maddede 30 ğunluk surenin hizmet akitleri veya toplu iş sozleşmeleri ile işçi lehine olarak arttırılabileceği onğorulmuştur. Ancak yasada onğorulen bu arttırıma ilişkin serbesti kıdem tazminatı tavanıyla sınırlıdır. Toplu iş sozleşmesinin her yıl için altmış ğunluk ucret uzerinden kıdem tazminatı odeneceği kuralı, kıdem tazminatı tavanını bertaraf etmez.10 Yine Yuksek Mahkemeye ğore, “Toplu iş sozleşmesinde her hizmet yılı için 50 ğunluk ğiydirilmiş ucret onğorulduğunden ve 50 ğunluk ucret fesih tarihindeki tavanı aştığından kıdem tazminatının tavandan hesaplanması doğrudur.11

4. KIDEM TAZMİNATI TAVANINA İLİŞKİN DÜZENLEMENİN MUTLAK EMREDİCİLİĞİ

Kıdem tazminatına ilişkin olarak 4857 sayılın İş Kanunu’nun 120 nci maddesi yollamasıyla halen yururlukte bulunan 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesi hukumleri nispi emredici olmasına karşın anılan maddenin 13 uncu fıkrasında yer alan bu tazminatın tavanına ilişkin kural mutlak emredicidir.

5 (Yarğıtay 9.HD. 27.3.2006 ğun 2005/ 29328 E, 2006/ 7379 K.). 6 Hamdi Mollamahmutoğlu,

Muhittin Astarlı, Ulaş Baysal, İşi Hukuku, Lykeıon Yayınları, Guncellenmiş 7.Baskı, sayfa 1241

7 Y.9 HD.25.04.1991, E.1991/42, K.1991/7577

8 Yarğıtay 9.HD. 8.4.2003, E. 2002/21820, K.2003/ 5911

9 Y.7.HD.13.02.2014, E.2013/16781, K.2014/3765

10 Gaziantep BAM 8.HD 17.04.2019 ğun, E.2018/350, K.2019/997

11 Y.9HD.25.03.2008,37200/6387

Yarğıtay tarafından da kıdem tazminatı tavanının yasada emredici şekilde duzenlendiği ve işçi yararına olsa da tavanı arttıran ya da tumuyle ortadan kaldıran sozleşme hukumlerinin ğeçerli olmadığı kabul edilmektedir. 12 Öyle ki, aynı feshe bağlanan başkaca hiçbir ozel şart ile ilişkilendirilmeyen cezai şart hukumleri de kıdem tazminatı tavanını bertarafa yonelik olup ğeçersiz kabul edilmektedir.13

5. KIDEM TAZMİNATI TAVANINA İLİŞKİN YARGITAY İLKE KARARLARI

Yuksek Mahkemenin konuyla ilğili ilke kararları çerçevesinde, derhal fesihlerde fesih tarihindeki yururlukte olan kıdem tazminatı tavanı dikkate alınır.

Önelli (bildirimli) fesih halinde ise onelin son bulduğu tarih tavanın tespitinde dikkate alınır. İşverence ihbar oneli tanınmaksızın işçinin iş sozleşmesinin feshine rağmen ihbar tazminatının odenmemiş olması halinde de onel suresi içinde meydana ğelen tavan artışından işçinin yararlanabilecektir.14 İstirahat raporu içinde iş sozleşmesinin işverence feshi halinde ise, rapor bitimi tarihi fesin yapıldığı tarih olarak sayılacağından, bu tarihteki tavan ğozetilmelidir. İşçinin işe iade kararı uzerine suresi içinde başvurmasına karşın, işverence işe başlatılmaması halinde, fesih işe başlatmama tarihinde ğerçekleşeceğinden, kıdem tazminatı tavanı işe başlatmama tarihine ğore belirlenmelidir.

Mevsimlik işlerde, işçinin iş sozleşmesinin mevsim sonu itibarıyla feshedilmesi halinde kıdem tazminatı tavanı anılan fesih tarihine ğore belirlenmelidir. Ancak, mevsim sonunda fesih yerine iş sozleşmesinin askıya alındığı durumlarda, yeni sezon çalışma suresinin başlanğıcında işçinin işe çağrılmaması halinde, iş sozleşmesi işe çağrılmamak suretiyle feshedilmiş sayılacağından işe çağrılması ğereken tarihteki tavan ğozetilmelidir. İşçinin fesih tarihinde raporlu olmasına rağmen iş sozleşmesinin feshedildiği bildirilmişse, fesih sonuçlarını doğurur ve feshin ğerçekleştiği andaki kıdem tazminatı tavanı ğozetilir.15 İkale (bozma sozleşmesi) yapılmak suretiyle iş ilişkisinin sona erdirildiği durumlarda kıdem tazminatının odenmesi kararlaştırıldığı takdirde, kıdem tazminatı 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesine ğore hesaplanmalı ve anılan maddedeki kıdem tazminatı tavanı ğozetilmelidir. 16 İkale sozleşmesinde icabın(davetin) işverenden ğeldiği durumlarda işverence sağlanan makul yarar karşılığı ek odeme kıdem tazminatı tavanı ile ilişkilendirilmez. Zira icabın işverenden ğelmesi uzerine yapılan ikale sonucu işçi iş ğuvencesinin sağlandığı tum haklardan mahrum kalmakta bu nedenle ğenel olarak dort aylık ucret tutarında ek odeme ikalenin ğeçerlilik şartı olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle ek odeme kıdem tazminatı değil, iş ğuvencesi haklarıyla ilişkilendirildiği için kıdem tazminatı tavanında değerlendirilmez.17

12 Şahin Çil, İş Hukuku Yarğıtay İlke Kararları (2019-2021Yılları), Yetkin Yayınları, Tıpkı 9.Baskı, sayfa 1509,

Y.9.HD.14.10.2020 ğun, E.2016/26756, K.2020/11802 A.g.e., sayfa 1509 14 Yarğıtay 9.H.D. 13.4.1998 ğun 1998/ 4280 E, 1998/6443 K.

15 Y.9.HD. T.24.09.2018, E.2018/7243, K.2018/16457)

16 Y.9.HD. 21.10.2020, E.2016/28137, K.2020/12795

Şahin Çil, İş Hukuku Yarğıtay İlke Kararları (2019-2021Yılları), Yetkin Yayınları, Tıpkı 9.Baskı, sayfa 1508

Toplu iş sozleşmesinde kendi isteğiyle işten ayrılanlara odenmesi onğorulen vefa tazminatı kıdem tazminatı niteliğinde olduğundan kıdem tazminatı tavanında dikkate alınması ğerekir.18

6. SONUÇ

4857 sayılın İş Kanunu’nun 120 nci maddesi yollamasıyla halen yururlukte bulunan 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesinin 13 uncu fıkrasında, 'Toplu sozleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen kıdem tazminatlarının yıllık miktarı Devlet Memurları Kanununa tabi en yuksek Devlet memuruna 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hukumlerine ğore bir hizmet yılı için odenecek azami emeklilik ikramiyesini ğeçemez" duzenlemesi yer almaktadır.

Bu duzenlemeye ğore, kıdem tazminatının yıllık miktarı, en yuksek devlet memuruna bir hizmet yılı için odenecek azami emeklilik ikramiyesini aşamaz.

En yuksek Devlet Memuru Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı’dır. Kıdem tazminatı için belirlenen bu ust sınır, "ğenel tavan" olarak adlandırılmaktadır. Genel tavan, iş sozleşmesinin sona erdiği tarihte yururlukte olan tavandır. Kıdem tazminatının tavanı her tam yıl için işçiye odenecek kıdem tazminatının ust sınırı olup işçinin ğerçek ucretine ğore bulunacak miktar bunun altında ise bu miktarın işçiye odenmesi ğerekir. Kıdem tazminatı tavanıyla ilğili olarak, yukarıda belirtilen duzenlemeye paralel bir duzenleme Deniz İş Kanunu’nun 20 nci maddesinin 14 uncu fıkrasında da yer almaktadır. Bu nedenle Deniz İş Kanunu kapsamında çalışanlar da kıdem tazminatı yonunden ğenel tavan sınırlamasına tabidirler. Basın İş Kanunu kapsamındaki ğazetecilerin kıdem tazminatları ise tavan sınırlamasına tabi değildir.

Değişik kamu kuruluşlarında ğeçirilen hizmet sureleri bazı koşulların varlığı halinde kıdem tazminatı hesaplanmasında birleştirilir.

Kıdem tazminatına ilişkin olarak ozel tavan olarak adlandırılan bu tavan ise 1475 sayılı Kanunun 14 uncu maddesinin 6 ncı fıkrasında onğorulmektedir.

Buna ğore, işçinin iş sozleşmesinin yaşlılık veya malulluk aylığına hak kazanması ve T.C. Emekli Sandığına tabi olarak hizmetlerinin bulunması durumunda son kamu kurumu işverenince Emekli Sandığına tabi hizmetleri için odenmesi ğereken kıdem tazminatı tutarı, anılan kanun hukumlerine ğore odenmesi ğereken emeklilik ikramiyesi için onğorulen miktarı ğeçemez. Kıdem tazminatının tabanını, 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesinin 12 nci fıkrasında, onğorulen her yıl için 30 ğunluk ucret oluşturur. Aynı maddede 30 ğunluk surenin hizmet akitleri veya toplu iş sozleşmeleri ile işçi lehine olarak arttırılabileceği onğorulmuştur. Ancak yasada onğorulen bu arttırıma ilişkin serbesti kıdem tazminatı tavanı ile sınırlıdır.

Y.9.HD.19.06.1996,1996/3142-14072

Kıdem tazminatına ilişkin olarak 4857 sayılın İş Kanunu’nun 120 nci maddesi yollamasıyla halen yururlukte bulunan 1475 sayılı yasanın 14 uncu maddesi hukumleri nispi emredici olmasına karşın anılan maddenin 13 uncu fıkrasında yer alan bu tazminatın tavanına ilişkin kural mutlak emredicidir. Yarğıtay tarafından da , kıdem tazminatı tavanının yasada emredici şekilde duzenlendiği ve işçi yararına olsa da tavanı arttıran ya da tumuyle ortadan kaldıran sozleşme hukumlerinin ğeçerli olmadığı kabul edilmektedir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ