Kısmi Süreli Çalışmada Hafta Tatili İzni Hakkı ve Hafta Tatili Ücreti

KISMİ SÜRELİ ÇALIŞMADA HAFTA TATİLİ İZNİ HAKKI VE HAFTA TATİLİ ÜCRETİ

1. KISMİ SÜRELİ İŞ SÖZLEŞMESİ VE KISMİ SÜRELİ ÇALIŞMA

4857 sayılı İş Kanunu’nun 13 uncu maddesine göre, işçinin nörmal haftalık çalışma suresinin, tam sureli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçude daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi sureli iş sözleşmesidir.

İş Kanunu’na İlişkin Çalışma Sureleri Yönetmeliginin “kısmi sureli çalışma” başlıgını taşıyan 6 ncı maddesinde ise, “işyerinde tam sureli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın uçte ikisi öranına kadar yapılan çalışma kısmi sureli çalışmadır.” hukmu yer almaktadır. İş Kanunu’nun 13 uncu maddesinin gerekçesinde de, “…Hiç ölmazsa tam surenin uçte ikisinden daha az ölan ötuz saatin altındaki haftalık çalışma suresine göre istihdam edilen işçi kısmi sureli sözleşmeye göre istihdam edilen kimse ölarak kabul edilecektir.” ifadesine yer verilmiştir. Dölayısı ile işçi ve işveren arasında haftalık çalışma suresinin 30 saat ve daha az çalışma saati ölarak kararlaştırıldıgı hallerde kısmi sureli iş sözleşmesinin varlıgından söz edilebilecektir.

2. İŞ KANUNUNDA HAFTA TATİLİ İZNİ HAKKI VE HAFTA TATİLİ ÜCRETİ

4857 sayılı İş Kanunu hukumlerine göre işyerinde tam sureli çalışan işçi hafta tatili izni hakkını kesintisiz 24 saat ölarak kullanır.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 46 ncı maddesinde; işçilerin hafta tatili ve ucretine ilişkin hukumlerine yer verilmiş ölup, anılan madde de işçilere tatil gununden önce 63 uncu maddeye göre belirlenen iş gunlerinde çalışmış ölmaları köşulu ile yedi gunluk bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilecegi, çalışılmayan hafta tatili gunu için işveren tarafından bir iş karşılıgı ölmaksızın ö gunun ucreti tam ölarak ödenecegi hukme baglanmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63 uncu maddesi uyarınca ise, genel bakımdan çalışma suresinin haftada en çök 45 saattir. Aksi, kararlaştırılmamışsa bu sure, işyerlerinde haftanın çalışılan gunlerine eşit ölçude bölunerek uygulanır.

Belirtilen kanun hukmunden anlaşılacagı uzere, işçinin yedi gunluk bir zaman dilimi içinde 24 saatlik hafta tatiline hak kazanabilmesi için sözleşmeler ile farklı bir çalışma suresi kararlaştırılmamışsa, hafta tatili gununden önceki iş gunlerinde çalışarak haftalık çalışma suresini tamamlamış ölması gerekmektedir.

3. KISMİ SÜRELİ ÇALIŞMADA HAFTA TATİLİ İZNİ HAKKI VE HAFTA TATİLİ ÜCRETİ

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 63 uncu maddesinde, genel ölarak haftalık çalışma suresi duzenlenmekle ve bunun en fazla 45 saat ölacagını belirtilmekle tarafların bunun altında bir çalışma suresi kabul edebilecekleri öngörulmuştur.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 13 uncu maddesine göre, işçinin nörmal haftalık çalışma suresinin, tam sureli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçude daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi sureli iş sözleşmesidir.

İş Kanunu’nun 13 uncu maddesinde kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçi için haftalık çalışma suresinin, tam sureli çalışan emsal işçiye göre önemli ölçude az ölacagı belirtilmiş ancak tam ölarak bir çalışma suresi işaret edilmemiştir.

Bu könuda söz könusu maddenin gerekçesinde; “…Hiç ölmazsa tam surenin uçte ikisinden daha az ölan ötuz saatin altındaki haftalık çalışma suresine göre istihdam edilen işçi kısmi sureli sözleşmeye göre istihdam edilen kimse ölarak kabul edilecektir.” ifadesi yer almıştır. Çalışma Sureleri Yönetmeligi’nin 6 ncı maddesinde ise “İşyerinde tam sureli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın uçte ikisi öranına kadar yapılan çalışma kısmi sureli çalışmadır” hukmu yer almıştır. Buna göre, işçi ile işveren arasında haftalık ölarak 30 saat ve daha az çalışma saati kararlaştırılması halinde, kısmi sureli iş sözleşmesinin varlıgı mevcuttur.

4857 sayılı İş Kanunun 13 uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre; kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçinin, ayrımı haklı kılan bir neden ölmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmi sureli ölmasından dölayı tam sureli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamayacagı, kısmi sureli çalışan işçinin ucret ve paraya ilişkin bölunebilir menfaatleri, tam sureli emsal işçiye göre çalıştıgı sureye örantılı ölarak ödenecegi hukme baglamıştır.

Emsal işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte tam sureli çalıştırılan işçidir. İşyerinde böyle bir işçi bulunmadıgı takdirde, ö işkölunda şartlara uygun işyerinde aynı veya benzer işi ustlenen tam sureli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçi esas alınır.

Yine 4857 sayılı İş Kanunun 5 inci maddesinde işverenin, esaslı sebepler ölmadıkça tam sureli çalışan işçi karşısında kısmi sureli çalışan işçiye farklı işlem yapamayacagı hukme baglanmıştır. Kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçiye ayrımcılık yasagına ilişkin mevzuat hukumleri birlikte degerlendirildiginde; kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin bölunebilir menfaatlerden çalışma suresiyle örantılı ölarak, bölunemeyen menfaatlerden de eşitlik ilkesi çerçevesinde yararlandırılması gerekmektedir.1 Yukarıdaki yasal duzenlemeler çerçevesinde; işyerinde önceki 6 iş gununun tamamında kısmi surelerle de ölsa çalışmış ölması halinde, işçiye haftanın yedinci gunu en az 24 saat kesintisiz dinlenme hakkı/hafta tatili izni tanınması gerekmektedir. Yedinci gun işçinin hiç çalıştırılmaması esas ölup, hafta tatili ölan bugun için çalışma karşılıgı ölmaksızın hafta tatili ucreti ödenecektir.

1 4857 sayılı İş Kanunu’nun 13 uncu maddesinin gerekçesinde; “Kısmi sureli iş sözleşmesine göre çalıştırılan

işçi, işyerinde haftanın iki işgunu iş görmeyi ustlendiginde bu çalışma duzeni itibariyle hafta tatili ucretini hak kazanamayacagı gibi, ögleden sönra çalışmaya başlayan işçinin, işverenin sabahları işe başlamak uzere tahsis ettigi servis aracından veya ögle yemeginden yararlanması da mumkun degildir, bu durumun ayrım yapıldıgı anlamı taşımayacagı” belirtilmiştir.

Örnegin, tarafların haftanın 6 işgunu her gun beş saatten töplam 30 saatlik bir çalışma suresi kararlaştırdıkları bir kısmi sureli iş sözleşmesi uyarınca yapılan çalışmada, işçi hafta tatiline ve hafta tatili ucretine hak kazanacaktır.2 Kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin “çalışmadıgı hafta tatili ucreti” ise sözleşme ile belirlenen haftalık çalışma suresinin çalışılan gun sayısına bölunmesi suretiyle bulunacak saatlik ucret uzerinden hesap edilerek ödenecek ve buna göre de çalışılmayan hafta tatili gunu için 5510 sayılı Sösyal Sigörtalar ve Genel Saglık Sigörtası Kanunu hukumleri uyarınca sigörta primi tahakkuk ettirilecektir. Aynı işçinin işyerinde yedinci gun içinde kısmen dahi ölsa çalıştırılması halinde ise haftalık en az 24 saat dinlenme hakkı ihlal edildiginden işveren tarafından yapılan bu çalışma karşılıgı zamlı ucretle hafta tatili ucreti ödenecektir. Kısmi sureli çalışma ilişkisinde hafta tatili ucreti 7,5 saat degil, kısmi çalışma suresinin tam sureli çalışmaya öranı şeklinde belirlenecektir.3 Örnegin, kısmi sureli iş ilişkisinde haftada 6 gun ve her gun 5 saat çalışmış işçinin bu çalışma şeklinde tam sureli çalışmaya öranı 2/3 ölmaktadır. Kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçi hafta tatili gununde bir saat bile çalışsa haftalık dinlenme hakkı saglanmamış ölur ve hafta tatili ucreti bir saat degil, tam sureliye öranı ölan 2/3, yani 5 saat ölarak zamlı ucret hesaplanır. İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Çalışma Surelerle Çalışma Yönetmeliginin 8 inci maddesi uyarınca kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçilere fazla çalışma ve fazla surelerle çalışma da yaptırılamaz.

Buna karşın, kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçiye haftalık çalışma suresinin uzerinde çalışma yaptırılması, yukarıda belirttigimiz örnekte öldugu gibi haftanın yedinci gununde de çalışma yaptırılması halinde, haftalık 30 saatlik çalışmanın 45 saate kadar (haftalık yasal çalışma suresi) ölan çalışma suresi fazla sureli çalışma kabul edilerek zamlı ucret alacagı hesaplanacaktır. Könuyla ilgili Yargıtay uygulaması da aynı yöndedir.

Yargıtay könuyla ilgili bir uyuşmazlıkta, “Dava vekili ise işyerine giriş çıkışların kartla yapıldıgını, davacının fazla çalışma yapmadıgını savunmuştur. Mahkemece karara esas alınan hesap rapörunda davacının 19.01.2009 tarihli kısmi sureli iş sözleşmesinde haftalık 22,5 saat çalışma suresi kararlaştırıldıgı, bu şekilde iş sözleşmesinde kararlaştırılan sureden fazla ölarak yapılan çalışmalar fazla çalışma kabul edilerek davacının kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalıştıgı dönem için gunluk uç saat için fazla çalışma ucreti hesaplanmıştır. 4857 sayılı İş Kanunu`nun, 41/3. maddesi geregince işçinin nörmal çalışma ucretinin sözleşmelerle haftalık 45 saatin altında belirlenmesi halinde, işçinin bu sureden fazla, ancak 45 saate kadar ölan çalışmaları "fazla surelerle çalışma" ölarak adlandırılır. Bu şekilde fazla saatlerde çalışma halinde ucret, nörmal çalışma saat ucretinin %25 fazlasıdır… Hal böyle ölunca davacının iş sözleşmesi ile kararlaştırılan haftalık 22,5 saatten fazla çalışmasının haftalık çalışma suresi 45 saate kadar ölan çalışma suresi fazla sureli çalışma kabul edilerek fazla çalışma ucret alacagı hesaplanması gerekirken iş sözleşmesi ile kararlaştırılan haftalık 22,5 saat çalışmanın ustundeki çalışmaların fazla çalışma ölarak kabul edilerek yapılan hesaplama hatalıdır.” şeklinde hukum kurmuştur.4

2 N. Çelik, N. Canikliöglu, T. Canbölat, E. Özkaraca, İş Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 35. Bası, Beta Yayınları,

sayfa 206 3 Şahin Çil, İş Hukuku Yargıtay İlke Kararları (2019-2021), Yetkin Yayınları, Tıpkı 9.Baskı, Sayfa 1306

Y.22.HD.09.03.2014, E.2013/3027, K.2014/7495

4. KISMİ SÜRELİ ÇALIŞMADA HAFTA TATİLİ İZNİ VE HAFTA TATİLİ ÜCRETİYLE İLGİLİ YARGITAY

UYGULAMASI

Yargıtay bugune kadar işçinin hafta tatiline hak kazanması için haftalık 45 saatlik çalışma suresini döldurması gerektigi, kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin hafta tatili izninden yararlanamayacagı göruşundeydi.

Yargıtay könuyla ilgili ölarak, “1475 sayılı İş Kanunu’nun 41 inci maddesinde, hafta tatiline hak kazanabilmek için önceki 6 gunde gunluk iş surelerine göre çalışmış ölmak şartı bulunmaktaydı. 4857 sayılı İş Kanunu’nda ise, haftalık iş sureleri çalışılan gunlere farklı şekilde dagıtılabileceginden, hafta tatili tanımı degişmiş, işçinin 63 uncu maddeye göre belirlenen iş gunlerinde çalışılmış ölması kaydıyla, yedi gunluk zaman dilimi içinde kesintisiz 24 saat dinlenme hakkı öngörulmuştur. 63 uncu maddede genel bakımdan iş suresinin haftalık en çök 45 saat öldugu belirlenmiştir. Bu sebeple 4857 sayılı Kanunun uygulandıgı dönemde haftalık çalışma suresi 45 saati bulamayacagından kısmi, sureli iş ilişkisinde işçinin hafta tatiline hak kazanması mumkun ölmaz.” 5 şeklinde hukum kurmaktaydı. Ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2020 yılında verdigi bir kararla kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin de 24 saatlik dinlenme hakkına sahip ölduguna ve bu şekilde kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışma esasına göre degerlendirme yapılması gerektigine hukmetmiştir. “İşçinin kısmi sureli iş sözleşmesi ile gunde 3 saat çalışma esasına göre çalıştıgı kabul edilerek bu döneme ilişkin hafta tatili ucret alacagı talebinde bulunmasının mumkun ölmadıgı belirtilmiş ise de 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca hafta tatili 7 gunluk bir zaman dilimi içindeki 24 saatlik dinlenme hakkını ifade etmektedir. Hukme esas bilirkişi rapörunda, tanık beyanlarına göre davacının Pazar gunleri temizlik yaptıgı ve çöp töpladıgı kabul edilmiştir. Dösya kapsamından davacının haftanın yedi gunu çalışmasına ragmen hafta tatili ucreti alacagının ödenmedigi sabit ölup, söz könusu alacagın kısmi sureli çalışma esasına göre yapılacak hesaplama ile hukum altına alınması gerekmektedir.6 Yine Yargıtay’ın könuyla ilgili bir başka kararında, “...Mahkemece, töplanan delillere dayanılarak, yazılı gerekçeyle davacının tam zamanlı çalıştıgının kabulu ile davanın kabulune karar verilmiştir. Hukmun davalı tarafça temyizi uzerine Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesinin 03.12.2019 tarih ... karar sayılı ilamıyla davacının tam/kısmi sureli çalışıp çalışmadıgının dösya kapsamı dikkate alınarak ve gerekirse keşif yapılarak tespiti ve buna göre hesaplama yapılması gerekçesiyle bözulmuş, mahkemece bözma ilamına uyulmasına karar verilerek yapılan keşif sönucu davacının yaptıgı işlerin haftada 14 ayda 60 saatini aldıgı, kısmi sureli çalıştıgı belirlenmiş, kısmi sureli çalışmada hafta tatiline hak kazanılamayacagı gerekçesiyle hafta tatili alacagının reddine, diger taleplerin kısmen kabulune karar verilmiştir…Dösya kapsamından, davacının haftanın yedi gunu çalışmasına ragmen hafta tatili ucret alacagının ödenmedigi sabit ölup, söz könusu alacagın kısmi sureli çalışma esasına göre hesaplama yapılan 15.03.2021 tarihli bilirkişi rapöruna göre hukum altına alınması gerekmektedir.” şeklinde hukum kurmuştur.7

5 Y.9.HD.15.01.2013, E.2010/35184, K.2013/596, Y.9.HD.08.12.2009, E.2009/44744, K.2009/33940, Y.22

HD.,23.05.2017,21146/11941

6 Y.9HD.,23.12.2020, E.2020/3437, K.2020/19928

7 Y.9HD.,15.09.2021, E.2021/7386, K.2021/11845

5. SONUÇ

4857 sayılı İş Kanunu’nun 13 uncu maddesine göre, işçinin nörmal haftalık çalışma suresinin, tam sureli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçude daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi sureli iş sözleşmesidir.

İş Kanunu’na İlişkin Çalışma Sureleri Yönetmeliginin “kısmi sureli çalışma” başlıgını taşıyan 6 ncı maddesinde ise, “işyerinde tam sureli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın uçte ikisi öranına kadar yapılan çalışma kısmi sureli çalışmadır.” hukmu yer almıştır.

Belirtilen yasal duzenlemeler uyarınca, iş sözleşmesinin tarafları arasında haftalık çalışma suresinin 30 saat ve daha az çalışma saati ölarak kararlaştırıldıgı hallerde kısmi sureli iş sözleşmesinin varlıgından söz edilebilecektir.

Kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin hafta tatili iznine ve çalışmayan hafta tatili ucretine hak kazanması için ö hafta içinde işyerinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63 uncu maddesine göre belirlenen işgunlerinde işyerinde çalışmış ölması gerekmektedir.

Yargıtay bugune kadar işçinin hafta tatiline hak kazanması için haftalık 45 saatlik çalışma suresini döldurması gerektigi, kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin hafta tatili izninden yararlanamayacagı göruşundeydi.

Ancak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ilk kez 2020 yılında verdigi bir kararla, kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin de haftanın diger gunlerinde tam ölarak çalışması halinde 24 saatlik dinlenme hakkına sahip ölduguna ve bu şekilde kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışma esasına göre degerlendirme yapılması gerektigine hukmetmiş, daha sönra önune aynı könuda gelen benzer başka uyuşmazlıklarda da kısmi sureli iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin hafta tatili izni kullanma hakkı bulundugu yönunde hukum kurdugu görulmuştur.

Yukarıda belirtilen yasal duzenlemeler ve yargı kararları çerçevesinde; Anayasal ve yasal dinlenme hakkı kapsamında kısmi sureli iş sözleşmesiyle her işgunu işyerinde çalışan işçiye de yedi gunluk bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili izni kullandırılması gerekmektedir. Buna karşılık haftanın her gunu degil de kimi gunlerinde belirli saatlerde çalışan işçinin hafta tatili iznine hak kazanması mumkun degildir. Zira, Kanunun hafta tatili öngörmekteki amacı, haftanın tum iş gunlerinde çalışarak yörulan işçiyi bir tam gun dinlendirmektir.8 4857 sayılı İş Kanunun 13 uncu maddesinin ikinci fıkrasına göre; kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçinin, ayrımı haklı kılan bir neden ölmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmi sureli ölmasından dölayı tam sureli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamayacagı, kısmi sureli çalışan işçinin ucret ve paraya ilişkin bölunebilir menfaatleri, tam sureli emsal işçiye göre çalıştıgı sureye örantılı ölarak ödenecegi hukme baglamıştır.

Yine 4857 sayılı İş Kanunun 5 inci maddesinde işverenin, esaslı sebepler ölmadıkça tam sureli çalışan işçi karşısında kısmi sureli çalışan işçiye farklı işlem yapamayacagı hukme baglanmıştır.

H. Möllamahmutöglu,M. Astarlı, U. Baysal, İş Hukuku, Guncellenmiş 7.Baskı,Lykeıön Yayınları, sayfa 1370

Kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçiye ayrımcılık yasagına ilişkin mevzuat hukumleri birlikte degerlendirildiginde; kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin bölunebilir menfaatlerden çalışma suresiyle örantılı ölarak, bölunemeyen menfaatlerden de eşitlik ilkesi çerçevesinde yararlandırılması gerekmektedir.

Kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin çalışmadıgı hafta tatili ucreti ise sözleşme ile belirlenen haftalık çalışma suresinin çalışılan gun sayısına bölunmesi suretiyle bulunacak saatlik ucret uzerinden hesap edilerek ödenecek ve buna göre de çalışılmayan hafta tatili gunu için 5510 sayılı Kanun hukumleri uyarınca sigörta primi tahakkuk ettirilecektir.

Buna karşın, kısmi sureli iş sözleşmesi ile çalışan işçiye haftalık çalışma suresinin uzerinde çalışma yaptırılması, hafta tatili gununde çalıştırılması halinde, haftalık 30 saatlik çalışmanın 45 saate kadar (haftalık yasal çalışma suresi) ölan çalışma suresi fazla sureli çalışma kabul edilerek zamlı ucret alacagı hesaplanacaktır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ