3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu Kapsamında İşyerinde Staj Yapma Şartları ve Stajyere Ödenecek Ücret

3308 SAYILI MESLEKİ EĞİTİM KANUNU KAPSAMINDA İŞYERİNDE STAJ YAPMA ŞARTLARI VE

STAJYERE ÖDENECEK ÜCRET

1. STAJYER KAVRAMI

Stajyer bir meslek hakkında teorik bilgilere sahip olan, ancak yapılan işleri ogrenmek ve uygulamayı izleyerek bilgisini derinleştirmek ve geliştirmek uzere işverenin emri altında bulunan kişidir. 1 Stajyer, diger bir tanımlamayla, belirli bir meslek alanında aldıgı teorik bilgiyi, bir işyeri ortamında geliştiren kişidir.2 Bir ogrencinin stajyer sayılabilmesi için, egitim gordugu kurumun tabi oldugu mevzuatta staja yer verilmiş olmalı ve ilgili kurumca bir işyerine uygulamalı egitim gormek uzere belirli bir sure için gonderilmelidir. 3 Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacagı uzere, stajyerlerin işyerlerindeki çalışmaları ilgili egitim kurumunun mevzuatından dogan bir statuye dayanmaktadır ve ortada ozgur iradeyle yapılan bir sozleşme bulunmamaktadır.

Stajyerlerin işyerlerindeki çalışmaları iş sozleşmesine dayanmadıgı için işçi niteligine sahip degillerdir. İşyerindeki işçi sayısına dahil edilmezler.4 İş sozleşmesinin unsurlarını işçinin bagımlı olarak iş gormesi ve işverenin de ucret odemesi oluştururken, staj çalışmasında ise stajyerin meslegi ogrenerek iş hayatına hazırlanması on plandadır.5 Ancak, staj olanagı veren işyeri, egitim statusu geregi uygulamalı stajın dışında ogrenciyi işyerinde (stajyer sıfatı dışında) işçi sıfatıyla çalıştırıyorsa, stajyerler bu durumda işçi sayılır.6

1 Murat Demircioglu, Dogan Korkmaz, Hasan Ali Kaplan, Yargıtay Kararları İşıgında Sorularla 4857 Sayılı İş

Yasası, Beta Yayınları, Genişletilmiş 4.Baskı, sayfa 15 2 Sedef Koç Tangun, Stajyer Kavramı ve Stajyerlerin Sigortalılıgı, Mess Sicil Dergisi, Sayı 40,2018 sayfa 133 3 A. g. m., sayfa 15 4 Sarper Suzek, İş Hukuku, Yenilenmiş 21. Baskı, Beta Yayınları, sayfa 147, Y.10.HD.07.04.1977,5383/2642 5 “Çalışmanın ozune ve amacına bakıldıgında staj ilişkisinin iş sozleşmesi olarak degerlendirilemeyecegi gorulur. Teorik egitimlerini mesleki ve teknik egitim okul ve kurumlarında alan ogrenciler, mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmek, iş hayatına hazırlanmak, gerçek hizmet ve uretim ortamında yetişmek amacıyla işletmelerde mesleki egitim yapmakla yukumlu tutulmuşlardır. Stajın amacı, bu ogrencilerin okulda aldıkları teorik bilgiyi işyeri ortamında geliştirmeleridir. Stajyerin bu şekilde bir işveren yanında kendini geliştirmesi, iş sozleşmesine dayalı bir çalışma teşkil etmemektedir.” Sedef Koç Tangun, Stajyer Kavramı ve Stajyerlerin Sigortalılıgı, Mess Sicil Dergisi, Sayı 40,2018, sayfa 135 6 A.g.e. Sayfa 15, “Altı aylık kıdemin hesabı ile ilgili kararda şu şekilde ifade etmiştir: “Çıraklık ilişkisi, İş Kanunu’nun 4’uncu maddesindeki istisnalar arasında sayıldıgından, altı aylık kıdem suresinin hesabında dikkate alınmaz. Buna karşılık stajyer olarak geçirilen sure, stajyerligin İş Kanunu’nun 2’nci maddesinin 1 inci fıkrasında anlamında iş ilişkisi kapsamında gerçekleştirilmiş olması halinde surenin hesabında dikkate alınacaktır.”, Yargı. 7. HD., 21.4.2016, 2016/153, 2016/8918, Sedef Koç Tangun, Stajyer Kavramı ve Stajyerlerin Sigortalılıgı, Mess Sicil Dergisi, Sayı 40,2018 sayfa 135

2. STAJYERLERİN TABİ OLDUĞU 3308 SAYILI MESLEKİ EĞİTİM KANUNU HÜKÜMLERİ

2.1. STAJ KAVRAMI, YAPMA ZORUNLULUĞU VE STAJ YAPILACAK İŞYERLERİ

3308 sayılı Mesleki Egitim Kanunu’nun(MEK) 3 uncu maddesinin birinci fıkrasının (r) bendine gore staj, “Yuksekogretim Kurulunca, yuksekogretim kurumlarında verilmekte olan her duzeydeki alana ozgu olarak belirlenen teorik ve uygulamalı dersler dışında, ogrencilerin ogretim programlarıyla kazandırılması ongorulen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektoru tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek uretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmadır.” şeklinde tanımlanmıştır.7 Ögrencilerin ogretim programlarıyla kazandırılması ongorulen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektoru tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek uretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmayı ifade eden staj, ya egitimin tamamlanması için okul tarafından zorunlu tutulmuş ya da ogrencinin istegi uzerine okul tarafından onaylanmış olmalıdır. 8 3308 sayılı MEK’nin 21 inci maddesinde, işletmelerde staj yapan ogrencilerin, işyerlerinin şartlarına ve çalışma duzenine uymak zorunda olduklarını belirtmiştir.

3308 sayılı MEK’nin 18 inci maddesi uyarınca, “Ön ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalıştırdıkları personel sayısının yuzde beşinden az olmamak uzere mesleki ve teknik egitim okul ve kurumu ogrencilerine beceri egitimi, mesleki ve teknik ortaogretim okul ve kurumu ogrencilerine staj ve tamamlayıcı egitim yaptırırlar. Ögrenci sayısının tespitinde kesirler tam sayıya tamamlanır. Bu işletmeler mesleki ve teknik egitim yapan yuksekogretim kurumu ogrencilerine de staj yaptırabilir.” Soz konusu kanunun 18 inci maddesinin 3 uncu fıkrasında ise, “Öndan az personel çalıştıran işletmelerin de mesleki ve teknik okul ve kurumları ogrencilerine beceri egitimi, staj ve tamamlayıcı egitim yaptırabilecegi belirtilmiştir.9 3308 sayılı Kanun’un 18 inci maddesinin 5 inci fıkrası uyarınca, “En az on çalışanı bulunan kamu veya ozel sektor işletmeleri, beceri egitimi, staj ve tamamlayıcı egitim yaptırmak zorundadır. Bu Kanun kapsamında on ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, çalışma ve iş kurumu il mudurluklerince her yıl şubat ayı içerisinde il millı egitim mudurluklerine ve o ildeki yuksekogretim kurumlarına bildirilir.” Egitimi belirtilen yasal duzenlemeler çerçevesinde, en az 10 personeli bulunan işletme, personel sayısının %5 inden az olmamak uzere, mesleki ve teknik egitim okul ve kurumu ogrencilerine beceri

“Mesleki eğitimin, öğrencilere mesleğe yönelik becerilerin kazandırılmasının eğitim süreci içerisinde ele alınması ile ortaya çıkmış bir alandır.” Sedef Koç Tangün, Stajyer Kavramı ve Stajyerlerin Sigortalılığı, MESS Sicil Dergisi, Sayı 40,2018, sayfa 135 A.g.m. sayfa 136 Personel, 3308 sayılı MEK’nin 3 üncü maddesinin k bendinde “kamu ve özel kurum, kuruluş ve işyerlerinde maaş ya da ücret karşılığında çalışan kadrolu veya sözleşmeli elemanlar ile işçiler” olarak tanımlanmıştır. “İşletme” ise, yine aynı kanunun 3 üncü maddesinin l bendinde, “mal ve hizmet üreten kamu ve özel kurum, kuruluş ve işyerleri” olarak tanımlanmıştır.

egitimi, mesleki ve teknik ortaogretim okul ve kurumu ogrencilerine staj ve tamamlayıcı egitim yaptırmak zorundadır. Mesleki ve teknik egitim yapan yuksekogretim kurumu ogrencilerine de staj yaptırabilir. Mesleki ve teknik egitim yapan ortaogretim kurumları ile yuksekogretim kurumları ogrencileri stajyer olarak çalıştırılabilmektedir.

3308 sayılı MEK’nin 18 inci maddesinde, en az 10 personeli bulunan işletmeler için, “mesleki ve teknik egitim yapan ortaogretim kurumları ogrencilerine staj ve tamamlayıcı egitim yaptırır” ve “yuksekogretim kurumu ogrencilerine staj yaptırabilir” ifadeleri kullanıldıgından; en az 10 personeli bulunan ve personel sayısının en az % 5’i kadar ogrenciye bunyesinde beceri egitimi, staj ve tamamlayıcı egitim yaptırmak zorunda olan işletmelerin, mesleki ve teknik egitim yapan okul ve ortaogretim okulu ogrencilerini kabul etmek durumunda olup, bunun dışında staj için başvuran yuksekogretim kurumu ogrencilerini ihtiyari olarak çalıştırabilecekleri anlaşılmaktadır.10 3308 sayılı MEK uyarınca yururluge konulan Milli Egitim Bakanlıgı Örtaogretim Kurumları Yonetmeliginin 127 nci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, mesleki teknik ogretim kurumları ogrencilerinin staj suresi 40 gundur. Buna karşılık, yuksek ogrenim yapan ogrenciler için bu sure genellikle 20 iş gunu olarak belirlenmektedir.11 3308 sayılı MEK’nin 18 inci maddesinin sekizinci fıkrasına gore, “Bu madde kapsamında on ve daha fazla ogrenciye beceri egitimi, staj ve tamamlayıcı egitim yaptıracak işletmeler bu amaçla bir egitim birimi kurar. Bu birimde, yapılan egitim için alanında ustalık yeterligine sahip ve iş pedagojisi egitimi almış usta ogretici veya egitici personel gorevlendirilir.”

2.2. STAJYERLERE ÖDENECEK ÜCRET

3308 Sayılı MEK’nin 25 inci maddesine gore, staja devam eden ogrencilere işletmeler tarafından odenecek ucret ve bu ucretlerdeki artışlar, duzenlenecek sozleşme ile tespit edilir. Ancak odenecek ucret, asgari ucretin net tutarının, yirmi ve uzerinde personel çalıştıran işyerlerinde %30 undan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde %15 inden az olamaz. Bu ucretler her turlu vergiden mustesnadır.12 3308 Sayılı MEK’nin 25 inci maddesine 6764 sayılı kanun ile eklenen geçici 12 nci maddeyle, “İşletmelerde mesleki egitim goren, staj veya tamamlayıcı egitime devam eden ogrencilere, 25 inci maddenin birinci fıkrası kapsamında yapılacak odemeler asgari ucretin net tutarının 30 undan az olamaz.” duzenlemesi getirilmiştir.

10 Sedef Koç Tangun, Stajyer Kavramı ve Stajyerlerin Sigortalılıgı, Mess Sicil Dergisi, Sayı 40,2018, sayfa 135 11 Öner Egrenci, Savaş Taşkent, Devrim Ulucan, Esra Baskan, İş Hukuku, Beta Yayınları,10.Baskı, İstanbul

2020, sayfa 31 12 “3308 Sayılı MEK’nin 25 inci. Maddesi hukmu uyarınca stajyerlere odenecek ucret, yasadan dogan bir sosyal ucrettir. Bu ucret sozleşmenin zorunlu bir unsuru degildir. “Sarper Suzek, İş Hukuku, Yenilenmiş 21. Baskı, Beta Yayınları, sayfa 147

Buna gore, 2016-2017 ogretim yılından itibaren staj yapılan işyerindeki çalışan sayısı fark etmeksizin butun stajyerlere en az asgari ucretin %30 u kadar ucret odenmesi gerekmektedir. 3308 Sayılı MEK’nin Geçici 12 nci maddesine gore, “…Ödenebilecek en az ucretin, yirmiden az personel çalıştıran işletmeler için uçte ikisi, yirmi ve uzerinde personel çalıştıran işletmeler için uçte biri, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 53 uncu maddesinin 3 uncu fıkrasının (B) bendinin (h) alt bendi için ayrılan tutardan Devlet katkısı olarak odenir.”13 Stajyerlerin ucretlerinin bir kısmının devlet tarafından odenmesine ilişkin uygulamanın (Aday çırak ve çıraklar gibi işletmelerde mesleki egitim goren, staj ve tamamlayıcı egitime devam eden ogrencilerin ucretlerine yapılan devlet katkısı odemelerinin) 2021-2022 egitim ve ogretim yılından itibaren 5 egitim ve ogretim yılı daha uzatılmasına ilişkin Cumhurbaşkanı kararı 05.01.2022 tarihli Resmi Gazete ‘de yayınlanarak yururluge girmiştir. 14 Buna gore, yirmiden az çalışanı olan işletmelerde stajyere odenecek asgari tutarın 2/3’u devlet tarafından karşılanmaktadır. Yirmi ve daha fazla çalışanı olan işletmelerde ise stajyere odenecek asgari tutarın 1/3’u devlet tarafından karşılanmaktadır. Ögrencilere, sozleşme geregi odenmesi gereken ucretin, Devlet katkısı dışında kalan tutarı işletmelerce karşılanacaktır. 3308 Sayılı MEK’nin 25 inci maddesinin ilk fıkrasının son cumlesinde, staj yapacak işletme bulunamaması nedeniyle stajını okulda yapan ortaogretim ogrencileri ile yuksekogretim kurumları ve birimlerinde yapan yuksekogretim ogrencilerinin yaptıkları stajların bu fıkra hukmu kapsamı dışında oldugu ifade edilmiştir. Buna gore, staj yapacak yer bulamadıgı için stajını okulunda yapan ogrencilere ucret odenmeyecektir.

13 Milli Egitim Bakanlıgı Mesleki ve Teknik Egitim Genel Mudurlugu’nun 24/07/2023 tarih ve 80297367

sayılı “Devlet Katkısı Ödeme Usul ve Esasları” konu başlıklı resmi yazısının eki olan “3308 Sayılı Mesleki Egitim Kanunu’na Gore Aday Çırak ve Çıraklar ile İşletmelerde Mesleki Egitim Goren, Staj veya Tamamlayıcı Egitime Devam Eden Ögrencilere Ödenecek Ucretlere Yonelik Devlet Katkısı Uygulaması Hakkında Usul ve Esaslar” başlıklı yazıya gore; “3308 sayılı Mesleki Egitim Kanunu’nun geçici 12 nci maddesi uyarınca, aday çırak ve çıraklar ile anılan Kanunun 18 inci maddesine gore işletmelerde mesleki egitim goren, staj veya tamamlayıcı egitime devam eden ogrencilere aynı Kanunun 25 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında yapılacak odemeler asgari ücretin net tutarının %30′ undan az olamaz.

Kalfalık yeterliligini kazanan mesleki egitim merkezi 12 nci sınıf ogrencilerine yapılacak odemeler ise asgari ücretin %50’sinden az olamaz.

3308 sayılı Mesleki Egitim Kanunu’nun geçici 12 nci maddesi uyarınca, mesleki egitim merkezi programı dışındaki okul ve yuksekogretim kurumlarında ogrenim goren ogrencilere odenebilecek en az ucretin; yirmiden az personel çalıştıran işletmeler için 2/3′ ü, yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işletmeler için 1/3’ü Devlet katkısı olarak ödenir.

Mesleki egitim merkezi programına devam eden ogrencilere odenebilecek en az ücretin ise tamamı Devlet katkısı olarak ödenir.

Ögrencilere, sozleşme geregi odenmesi gereken ucretin, Devlet katkısı dışında kalan tutarı işletmelerce karşılanır.”

14 04.01.2022 tarih ve 5063 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete 05.01.2022/31710

Meslek liselerinde okumakta iken veya yuksek ogrenimleri sırasında staja tabi tutulan ogrenciler hakkında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanunu’nun 5 inci maddesi uyarınca iş kazası ve meslek hastalıgı hukumleri uygulanır.15 Aynı Yasanın 87 nci maddesinin (e) bendine gore de staja tabi tutulan ogrenciler için ogrenim gordukleri egitim kurumu prim odeme yukumlusudur. Mesleki ve teknik ortaogretimde okumakta iken staja tabi tutulan ogrenciler için egitim kurumu yanında Milli Egitim Bakanlıgı da prim odeme yukumlusudur. Stajları suresince işverenin stajyerlerin sigorta kaydını yapma yukumlulugu bulunmamaktadır.

3. STAJYERLERE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU HÜKÜMLERİNİN UYGULANMASI

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu hukumleri stajyerlere de uygulanır. 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 2 nci maddesinin 1 inci fıkrasına gore, “Bu Kanun; kamu ve ozel sektore ait butun işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dahil olmak uzere tum çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.”

4. SONUÇ

Stajyer, bir meslek hakkında teorik bilgileri bulunan, bu bilgileri uygulama ile guçlendirmek amacıyla işyerine kabul edilen ogrencilerdir.16 Staj çalışmasında stajyerin meslegi ogrenerek iş hayatına hazırlanması on plandadır. Bir ogrencinin stajyer sayılabilmesi için, egitim gordugu kurumun tabi oldugu mevzuatta staja yer verilmiş olmalı ve ilgili kurumca bir işyerine uygulamalı egitim gormek uzere belirli bir sure için gonderilmelidir.

Stajyerlerin işyerlerindeki çalışmaları iş sozleşmesine dayanmadıgı için işçi niteligine sahip degillerdir. İşyerindeki işçi sayısına dahil edilmezler.

Bununla birlikte, staj suresi bitmesine karşın, stajyer/ogrenci işyerinde çalışmaya devam ediyor ve bu kez çalışmanın amacı uygulama yapmak degil de ucret elde etmek ise, bu durumda iş sozleşmesine dayalı bir ilişki soz konusu olacaktır.17 3308 sayılı MEK’nin 21 inci maddesi uyarınca, işletmelerde staj yapan ogrenciler, işyerlerinin şartlarına ve çalışma duzenine uymak zorundadırlar.

15 Bu konuda ayrıntılı bilgi için Bkz.” Çıraklık ve Stajyerlik Egitimi Yapanların 5510 sayılı Kanun Karşısındaki

Sigortalılıkları” bariserdem.com. (14.04.2020)

16 Öner Egrenci, Savaş Taşkent, Devrim Ulucan, Esra Baskan, İş Hukuku, Beta Yayınları,10.Baskı, İstanbul 2020, sayfa 31 17 A.g.e. Sayfa 31

3308 sayılı MEK’ ye gore, on ve daha fazla personel çalıştıran işletmelerin, çalıştırdıkları personel sayısının %5 inden az olmamak uzere mesleki ve teknik egitim okul ve kurumu ogrencilerine beceri egitimi, mesleki ve teknik ortaogretim okul ve kurumu ogrencilerine staj ve tamamlayıcı egitim yaptırmaları zorunludur.

Bunun dışında bu işletmeler mesleki ve teknik egitim yapan yuksek ogretim kurumu ogrencilerine de ihtiyari olarak staj yaptırabilirler.

3308 Sayılı MEK’nin 25 inci maddesi ile geçici 12 nci maddesi goz onunde bulunduruldugunda, işletmelerde mesleki egitim goren, staj veya tamamlayıcı egitime devam eden ogrencilere, yapılacak odemeler asgari ucretin net tutarının yuzde otuzundan az olamaz. 2016-2017 ogretim yılından itibaren staj yapılan işyerindeki çalışan sayısı fark etmeksizin butun stajyerlere en az asgari ucretin net %30’u kadar ucret odenmesi gerekmektedir. Bu ucretler her turlu vergiden mustesnadır. Bu odenebilecek en az ucretin; yirmiden az personel çalıştıran işletmeler için uçte ikisi, yirmi ve uzerinde personel çalıştıran işletmeler için uçte biri, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 53 uncu maddesinin 3 uncu fıkrasının (B) bendinin (h) alt bendi için ayrılan tutardan Devlet katkısı olarak odenmektedir.

Buna gore, yirmiden az çalışanı olan işletmelerde stajyere odenecek asgari tutarın 2/3’u devlet tarafından karşılanmaktadır. Yirmi ve daha fazla çalışanı olan işletmelerde ise stajyere odenecek asgari tutarın 1/3’u devlet tarafından karşılanmaktadır. Ögrencilere, sozleşme geregi odenmesi gereken ucretin, Devlet katkısı dışında kalan tutarı işletmelerce karşılanacaktır. 3308 Sayılı MEK’nin 25 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, staj yapacak işletme bulunamaması nedeniyle stajını okulda yapan ortaogretim ogrencileri ile ogretim programı geregi staj yapmak zorunda olmayan yuksekogretim ogrencilerinin yaptıkları stajlarda ucret odenmesi zorunlulugu bulunmamaktadır.

Meslek liselerinde okumakta iken veya yuksek ogrenimleri sırasında staja tabi tutulan ogrenciler hakkında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanunu’nun 5 inci maddesi uyarınca iş kazası ve meslek hastalıgı hukumleri uygulanır.

Aynı Yasanın 87 nci maddesinin e bendine gore de staja tabi tutulan ogrenciler için ogrenim gordukleri egitim kurumu prim odeme yukumlusudur. Mesleki ve teknik ortaogretimde okumakta iken staja tabi tutulan ogrenciler için egitim kurumu yanında Milli Egitim Bakanlıgı da prim odeme yukumlusudur. Stajları suresince işverenin stajyerlerin sigorta kaydını yapma yukumlulugu bulunmamaktadır.

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu hukumleri stajyerlere de uygulanır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ