6331 Sayılı Kanun ve İlgili Mevzuat Çerçevesinde İşverenin Acil Durum Planı Hazırlama, Yangınla Mücadele ve İlk Yardım Yükümlülüğü

6331 SAYILI KANUN VE İLGİLİ MEVZUAT ÇERÇEVESİNDE İŞVERENİN ACİL DURUM PLANI

HAZIRLAMA, YANGINLA MÜCADELE VE İLK YARDIM YÜKÜMLÜLÜĞÜ

1. GİRİŞ

Ülkemiz en son olarak turistik bir işletmede yaşanan ve çalışanlarla birlikte çok sayıda muşterinin de toplu halde hayatını kaybetmesine yol açan yangın olayıyla derinden sarsılmıştır. Konuya iş saglıgı ve guvenligi yonunden bakıldıgında işyerinde/işletmelerde bu ve benzeri acil bir durumun meydana gelmesi her zaman olasılık dahilindedir ve bunun sonucunda ortaya çıkan riskler tum işyerleri/işletmeler için soz konusudur.

İşyerlerinde oluşan acil durumların verecegi zararlar; çalışanlara, muşterilere, işyerine gelen ziyaretçilere yonelik bedensel zarar biçiminde olabilecegi gibi uretimin durması gibi ekonomik zararlar ya da çevresel zararlar şeklinde olabilmektedir. Kuşkusuz acil durumlarla mucadelede en etkili yol, acil durum meydana gelmeden once alınacak tedbirlerle hazırlıklı olmaktır.1 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun yururluge girmesiyle, kanunda belirtilen istisnai kurum ve kuruluşlar hariç tum işyerleri iş saglıgı ve guvenligi (İSG) çalışmaları yapmakla yukumlu tutulmuşlardır. Kanunun ikincil mevzuatı olarak yururluge giren yonetmeliklerden birisi olan İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmelik ile “acil durum planı hazırlanması” da soz konusu işyerleri için zorunlu hale gelmiştir.2 Acil durum, genellikle yangın, deprem, buyuk endustriyel kaza, teror eylemi gibi dogal, insan kaynaklı yahut teknolojik nedenlerle ortaya çıkan olaylardır. Bu olaylar ciddi, yakın ve onlenemeyen tehlikeler yaratmaktadır. Bu olaylara anında tepki verilmesi ve boylelikle saglık ve guvenligin saglanması buyuk onem taşımaktadır.3 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 11 inci maddesi uyarınca, işverenlerin işyerinde yangın, ilk yardım ve benzeri acil durumlar için gerekli onlemleri alma ve bu amaçla egitimli ve yeterli sayıda çalışanı gorevlendirme yukumlulugu bulunmaktadır.

2. ACİL DURUMLARIN BELİRLENMESİ VE ACİL DURUM PLANLARININ HAZIRLANMASI

Acil durum planlarının duzenlenmesi, yangınla mucadele ve ilk yardım hususları 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 11 inci maddesinde duzenlenmiştir.

Soz konusu duzenleme uyarınca, “İşveren; çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları onceden degerlendirerek, çalışanları ve çalışma çevresini etkilemesi mumkun ve muhtemel acil durumları belirler ve bunların olumsuz etkilerini onleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır.

Acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak uzere gerekli olçum ve degerlendirmeleri yapar, acil durum planlarını hazırlar.

1 Ömer Ekmekçi, Ayşe Kome Akpulat, Ayşe Ledun Akdeniz, İş saglıgı ve Guvenligi Hukuku, Önikilevha Yayınları,2.Baskı,

Ekim2022, İstanbul, s.169 2 Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017, Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.4 3 Öcal Kemal Evren, İş Saglıgı ve Guvenligi El Kitabı, Seçkin Yayınları,2015, s.51

Acil durumlarla mucadele için işyerinin buyuklugu ve taşıdıgı ozel tehlikeler, yapılan işin niteligi, çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diger kişileri dikkate alarak; onleme, koruma, tahliye, yangınla mucadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda egitimli yeterli sayıda kişiyi gorevlendirir, araç ve gereçleri saglayarak egitim ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını saglar.

Özellikle ilk yardım, acil tıbbi mudahale, kurtarma ve yangınla mucadele konularında, işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı saglayacak gerekli duzenlemeleri yapar.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 4/1(a) maddesinde “acil durum”; işyerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek veya işyerini dışarıdan etkileyebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve dogal afet gibi ivedilikle mudahale gerektiren olaylar olarak tanımlanmıştır. Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 8 inci maddesi uyarınca, işyerinde meydana gelebilecek acil durumlar; yapılan risk degerlendirmesi sonuçları ile, yangın ve patlama ihtimali, tehlikeli kimyasal, biyolojik, radyoaktif ve nukleer maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme ve salgın hastalık ihtimali, dogal afetlerin meydana gelme ihtimali ve sabotaj ihtimali dikkate alınarak belirlenir. Yonetmelik’te sıralanan bu unsurlar acil durumların ne şekilde ortaya çıkacagını gostermektedir. İşveren, acil durumlarının olumsuz etkilerinden çalışanları ve diger grupları korunmak uzere gerekli olçum ve degerlendirmeleri yapmak ve acil durum planlarını hazırlamakla yukumludur. Yonetmelik’te “Acil durum planı”, işyerlerinde meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak iş ve işlemler ile uygulamaya yonelik eylemlerin yer aldıgı plan şeklinde tanımlanmıştır.4 Yonetmeligin 7 nci maddesi uyarınca, Acil durum planı, tum işyerleri için tasarım veya kuruluş aşamasından başlamak uzere acil durumların belirlenmesi, bunların olumsuz etkilerini onleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin alınması, gorevlendirilecek kişilerin belirlenmesi, acil durum mudahale ve tahliye yontemlerinin oluşturulması, dokumantasyon, tatbikat ve acil durum planının yenilenmesi aşamaları izlenerek hazırlanır.

Yonetmeligin 12 nci maddesinde ise acil durum planının asgari hangi hususları kapsayacagı sayılmış olup, acil durum planı kapsamında hazırlanan tahliye planının işyeri bina ve eklentilerinin giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların goruş seviyesine uygun yukseklikte ve gorunur bir şekilde asılı olarak bulundurulması gerekmektedir.5 Acil durum planı, buyuk çaplı kaza ve yaralanmaları onlemek, işyeri ve çevresindeki binalar ile ekipmanlarda oluşabilecek zararı azaltmak, toplum ve çevreyi acil durumların etkilerinden korumak ve acil durumların işyerlerine verdigi maddi ve manevi zararı en az hasarla atlatarak normal çalışma duzenine en hızlı şekilde geçişini saglamak için gereklidir. Herhangi bir acil durum meydana gelmeden yapılacak bu planlamayla gereken tedbirler belirlenir, gerektiginde uygulama kolaylıgı saglanarak acil durum maddi ve manevi en az hasarla atlatılabilir. (Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017, Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.6-7)

5 Yönetmelik madde 12 1.Acil Durum Planı asgari aşagıdaki hususları kapsayacak şekilde dokumante edilir:

a) İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı.

b) Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı.

c) Hazırlandıgı tarih ve geçerlilik tarihi.

ç) Belirlenen acil durumlar.

d) Alınan onleyici ve sınırlandırıcı tedbirler.

e) Acil durum mudahale ve tahliye yontemleri.

Acil durum planı, risk degerlendirmesinin bir çıktısıdır. Risk degerlendirmesiyle işyeri için olası tehlike ve riskler belirlenip kontrol onlemleri degerlendirildikten sonra, işyerini buyuk maddi ve manevi kayıplara ugratabilecek, toplu olumlere yol açabilecek, acil mudahale, mucadele, ilkyardım gerektirecek olaylar daha net şekilde gorulebilecektir. Boylece risk degerlendirmesi, muhtemel acil durumların belirlenmesinde en onemli referans olacaktır.6 İşyerinde veya yakın çevresinde, belirlenmiş olan acil durumları etkileyebilecek veya yeni acil durumların ortaya çıkmasına neden olacak degişikliklerin meydana gelmesi halinde acil durum planı tamamen veya kısmen yenilenir. Bu hallerden bagımsız olarak, hazırlanmış olan acil durum planları; tehlike sınıfına gore çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dort ve altı yılda bir yenilenir.

İşe yeni alınan çalışana ve herhangi bir işverenden geçici bir sure için çalışmak uzere devralınan çalışanlara, iş saglıgı ve guvenligi egitimlerine ilave olarak acil durum planları ile ilgili bilgilendirme yapılır.

3. TATBİKAT YAPILMASI

Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 13 uncu maddesi uyarınca, hazırlanan acil durum planının uygulama adımlarının duzenli olarak takip edilebilmesi ve uygulanabilirliginden emin olunması için işyerlerinde, yılda en az bir defa olmak uzere tatbikat yapılır, denetlenir ve gozden geçirilerek gerekli duzeltici ve onleyici tedbirler alınır. Maden İşyerleri için ise bu tatbikatlar 6 ayda bir yapılır. Gerçekleştirilen tatbikatın tarihi, gorulen eksiklikler ve bu eksiklikler dogrultusunda yapılacak duzenlemeleri içeren tatbikat formu hazırlanır.

Gerçekleştirilen tatbikat neticesinde varsa aksayan yonler ve kazanılan deneyimlere gore acil durum planları gozden geçirilerek gerekli duzeltmeler yapılır.

Birden fazla işyerinin bulundugu iş merkezleri, iş hanlarındaki işyerlerinde tatbikatlar yonetimin koordinasyonu ile yurutulur.

Acil durumlara hazırlıgın bir uygulaması olarak tatbikat, senaryo belirleme, haberli ve habersiz yapılması unsurlarından oluşur. Eksikliklerin giderilmesi amacıyla tatbikatlarda video çekimi faydalı olacaktır.7

4. ACİL DURUMLARDA MÜDAHALE VE TAHLİYE YÖNTEMLERİ

İşyerinde ciddi, yakın ve onlenemeyen bir acil durumun ortaya çıkması halinde saglık ve guvenlik anlamında alınacak en etkili karar derhal tahliye işlemlerinin gerçekleştirilmesidir.

f) Aşagıdaki unsurları içeren işyerini veya işyerinin bolumlerini gosteren tahliye planı:

1) Yangın sondurme amaçlı kullanılacaklar da dahil olmak uzere acil durum ekipmanlarının bulundugu yerler.

2) İlkyardım malzemelerinin bulundugu yerler.

3) Kaçış yolları, toplanma yerleri ve bulunması halinde uyarı sistemlerinin de yer aldıgı kroki.

4) Gorevlendirilen çalışanların ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri.

5) Acil durumlarla ilgili ulusal ve yerel kurum ve kuruluşların acil durum irtibat numaraları.

6) İşyerlerinde kimyasal yayılım, parlama veya patlama tehlikesi ve benzeri ozel riskleri barındıran bolumler.

7) Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları, vanaları.

6 Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017, Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.9 7 Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017,

Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.29

İşverence acil durumların meydana gelmesi halinde uyarı verme, arama, kurtarma, tahliye, haberleşme, ilk yardım ve yangınla mucadele gibi uygulanması gereken acil durum mudahale yontemleri belirlenir ve yazılı hale getirilir.

6331 sayılı İş Saglıgı ve İş Guvenligi Kanunu’nun “Tahliye” başlıklı 12 nci maddesi uyarınca, “Ciddi, yakın ve onlenemeyen tehlikenin meydana gelmesi durumunda işveren; çalışanların işi bırakarak derhal çalışma yerlerinden ayrılıp guvenli bir yere gidebilmeleri için, onceden gerekli duzenlemeleri yapar ve çalışanlara gerekli talimatları verir.

Durumun devam etmesi halinde, zorunluluk olmadıkça, gerekli donanıma sahip ve ozel olarak gorevlendirilenler dışındaki çalışanlardan işlerine devam etmelerini isteyemez. İşveren, çalışanların kendileri veya diger kişilerin guvenligi için ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıkları ve amirine hemen haber veremedikleri durumlarda; istenmeyen sonuçların onlenmesi için, bilgileri ve mevcut teknik donanımları çerçevesinde mudahale edebilmelerine imkan saglar. Boyle bir durumda çalışanlar, ihmal veya dikkatsiz davranışları olmadıkça yaptıkları mudahaleden dolayı sorumlu tutulamaz.”

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmelik’in 10 uncu maddesinin uçuncu fıkrasına gore de, “İşveren, işyerinde acil durumların meydana gelmesi halinde çalışanların bu durumun olumsuz etkilerinden korunması için bulundukları yerden guvenli bir yere gidebilmeleri amacıyla izlenebilecek uygun tahliye duzenlemelerini acil durum planında belirtir ve çalışanlara onceden gerekli talimatları verir.”

Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri oluşturulurken çalışanlar dışında müşteri, ziyaretçi gibi işyerinde bulunması muhtemel diğer kişiler de göz önünde bulundurulur. Yön gösterici çalışmalar yapılması gerekir.8 Tahliye sonrası, işyeri dahilinde kalmış olabilecek çalışanların belirlenmesi için sayımda dahil olmak uzere gerekli kontroller yapılır.

8 Tahliye konusunda; Yuksek riskli alanlar dışında bir toplanma yeri belirlemek, Bir haberleşme sistemi

belirlemek ve uygulamak, Tahliyeye hazırlıklı olmak için tatbikatlar yapmak; işyerlerindeki yaşlı, engelli, gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara tahliye esnasında refakat edilmesini saglamak, işyerinde toplanma yerine gidilebilmesi için tahliye planları hazırlanması yontemleri uygulanır. Yonetmeligin 12 nci maddesinde aşagıdakileri hususları içeren tahliye planı hazırlanması gerektigi vurgulanmaktadır: Yangın sondurme amaçlı kullanılacaklar da dahil olmak uzere acil durum ekipmanlarının bulundugu yerler. İlkyardım malzemelerinin bulundugu yerler. Kaçış yolları, toplanma yerleri ve bulunması halinde uyarı sistemlerinin de yer aldıgı kroki. Gorevlendirilen çalışanların ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri. Acil durumlarla ilgili ulusal ve yerel kurum ve kuruluşların acil durum irtibat numaraları. İşyerlerinde kimyasal yayılım, parlama veya patlama tehlikesi ve benzeri ozel riskleri barındıran bolumler. Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları, vanaları. Acil durum planı kapsamında hazırlanan tahliye planı, işyeri bina ve eklentilerinin giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların goruş seviyesine uygun yukseklikte ve gorunur bir şekilde asılır. Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017, Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.22-23

Acil durum mudahale ve tahliye yontemleri oluşturulurken “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yonetmelik” hukumleri de dikkate alınır. Bu Yonetmelik, 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu kapsamına giren butun işyerlerini kapsar.9 Acil durum mudahale ve tahliye yontemleri, yakındaki işyerleri ve çevreden gelebilecek olumsuz etkiler de dikkate alınarak belirlenir.

İşyerlerindeki; yaşlı, engelli, gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara tahliye esnasında refakat edilmesi için tedbirler alınır.

5. ACİL DURUM EKİPLERİNİN OLUŞTURULMASI VE GÖREVLERİ

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 11 inci maddesi uyarınca işveren, acil durumlarla mucadele için işyerinin buyuklugu ve taşıdıgı ozel tehlikeler, yapılan işin niteligi, çalışan sayısı ile işyerinde bulunan diger kişileri dikkate alarak; onleme, koruma, tahliye, yangınla mucadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda egitimli yeterli sayıda kişiyi gorevlendirir, araç ve gereçleri saglayarak egitim ve tatbikatları yaptırır ve ekiplerin her zaman hazır bulunmalarını saglar.

Bununla birlikte acil durumlarla ilgili olarak gorevlendirilen çalışanların sorumlulukları işverenlerin konuya ilişkin yukumlulugunu ortadan kaldırmaz.10 İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 11 inci maddesi uyarınca, işveren işyerlerinde; Sondurme ekibi, Kurtarma ekibi, Koruma ekibi ve İlk yardım ekiplerini oluşturmakla yukumludur. Sondurme ekibi, işyerinde çıkabilecek yangınlara derhal mudahale ederek mumkunse yangını kontrol altına almak, yangının genişlemesine mani olmak ve sondurme faaliyetlerini yurutur. Kurtarma ekibi, işyerlerinde acil durum sonrası; çalışanların, ziyaretçilerin ve diger kişilerin arama ve kurtarma işlerini gerçekleştirir.

Koruma ekibi, acil durum nedeniyle ortaya çıkması muhtemel panik ve kargaşayı onlemek, acil durum ekipleri arasındaki koordinasyon işlerini gerçekleştirmek, sayım işlerini yurutmek, gerektiginde ilgili ulusal ve yerel kurumların mudahale ekiplerine bilgi vermekle gorevlidir. İlk yardım ekibi ise, acil durumdan olumsuz etkilenen kişilerin ilk yardım mudahalelerini gerçekleştirir.

İşyerlerindeki butun acil çıkış yoları ve kapılarının; a) Dogrudan dışarıya veya guvenli bir alana açılması saglanır ve onlerinde ya da arkalarında çıkışı onleyecek hiçbir engel bulunmaz. b) Herhangi bir tehlike durumunda, butun çalışanların işyerini derhal ve guvenli bir şekilde terk etmelerini mumkun kılacak şekilde tesisi saglanır. Gerekli durumlarda bu konuyla ilgili planlar hazırlanarak duzenli tatbikatlar yapılır. c) Sayısı, nitelikleri, boyutları ve yerleri; yapılan işin niteligine, işyerinin buyuklugune, kulanım şekline, işyerinde bulunan ekipmana ve bulunabilecek azami kişi sayısına gore belirlenir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yonetmelik hukumlerine uygun olması saglanır. ç) Acil çıkış kapılarının, acil durumlarda çalışanların hemen ve kolayca açabilecekleri şekilde olması saglanır. Bu kapılar dışarıya dogru açılır. Acil çıkış kapısı olarak raylı veya doner kapılar kullanılamaz d) Acil çıkış yoları ve kapıları ile buralara açılan yol ve kapılarda çıkışı zorlaştıracak hiçbir engel bulunmaması, acil çıkış kapılarının kilitli veya baglı olmaması saglanır. e) Acil çıkış yoları ve kapıları, Guvenlik ve Saglık İşaretleri Yonetmeligine uygun şekilde işaretlenir. İşaretlerin uygun yerlere konulması ve kalıcı olması saglanır. f) Aydınlatılması gereken acil çıkış yoları ve kapılarında, elektrik kesilmesi halinde yeterli aydınlatmayı saglayacak ayrı bir enerji kaynagına baglı acil aydınlatma sistemi bulundurulur. (İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Saglık ve Guvenlik Önlemlerine İlişkin Yonetmelik madde 10) 10 Ömer Ekmekçi, Ayşe Kome Akpulat, Ayşe Ledun Akdeniz, İş saglıgı ve Guvenligi Hukuku, Önikilevha Yayınları,2.Baskı, Ekim2022, İstanbul, s.173

İşveren, soz konusu ekiplerden sondurme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için işyerlerinin tehlike sınıfına gore;

a) Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde her 30 çalışana kadar,

b) Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde her 40 çalışana kadar,

c) Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde her 50 çalışana kadar uygun donanıma sahip ve ozel egitimli en az birer çalışanı destek elemanı olarak gorevlendirir. İşyerinde bunları aşan sayılarda çalışanın bulunması halinde, tehlike sınıfına gore her 30,40, ve 50’ye kadar çalışan için birer destek elemanı daha gorevlendirir. Öndan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise belirtilen yukumlulugu yerine getirmek uzere bir kişinin gorevlendirilmesi yeterlidir.

İşveren, ilk yardım konusunda İlkyardım Yonetmeligi esaslarına gore destek elemanı gorevlendirir.11 İlkyardım Yonetmeligi’nin 19 uncu maddesi geregince, iş saglıgı ve guvenligi kapsamında; az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışan için 1 ilk yardımcı, tehlikeli işyerlerinde her 15 çalışana kadar 1 ilk yardımcı, çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışana kadar 1 ilk yardımcı bulundurulması zorunludur. Acil durum ekiplerinde gorevlendirilen destek elemanlarının adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgilerini içeren liste, işyerinde çalışanların goruş seviyesine uygun yukseklikte ve gorunur bir şekilde asılır.

Acil durum ekiplerinde gorevlendirilen destek elemanlarının işyerinden ayrılma, yer degişikligi ve benzeri durumlarda yerine yeniden gorevlendirme yapılır.

6. ACİL DURUMLARDA İŞVERENİN DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının ç bendinde, ozellikle ilk yardım, acil tıbbi mudahale, kurtarma ve yangınla mucadele konularında, işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı saglayacak gerekli duzenlemelerin yapılacagı belirtilmiştir. Acil durumlar hakkında çalışanların bilgilendirilmesi ve egitilmesi de gerekmektedir. 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu’nun 16 ncı maddesi ve Acil Durumlar Hakkında Yonetmeligin 15 inci maddesi uyarınca çalışanlar İlk yardım, olagan dışı durumlar, afetler ve yangınla mucadele ve tahliye işleri konusunda gorevlendirilen kişiler hakkında bilgilendirilir. İşveren işyerinde çalışanlar dışında varsa alt işveren ve geçici iş ilişkisi kurulan işverenin çalışanları, muşteri ve ziyaretçiler ile işyerinde toplantı, seminer, konferans ve egitim gibi toplu halde gerçekleştirilen faaliyetler için bulunan katılımcılar ve diger kişilerin acil durumlar, tahliye planı, kaçış yolları, toplanma yerleri ve acil durum ekipleri hakkında bilgilendirilmesini saglamakla yukumludur.

11 İlkyardım Yonetmeligi 4/d, İlkyardım: Ani olarak ortaya çıkan hastalık veya yaralanma durumunda; kişinin hayatını

korumak, saglık durumunun kotuleşmesini onlemek ve iyileşmesine destek olmak amacıyla olay yerindeki mevcut imkanlarla yapılan hızlı ve etkili mudahaleleri, 4/e) İlkyardımcı: Bakanlıkça belirlenen standartlara uygun egitimi alarak, verilen egitim çerçevesinde uygulamalar yapabilen ilkyardımcı belgesi sahibi olan kişiyi, ifade eder.

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Saglık ve Guvenlik Önlemlerine İlişkin Yonetmelik geregince “Yangınla mucadele” kapsamında; “İşyerinin buyuklugune, yapılan işin ozelligine, işyerinde bulunan ekipmanlara, kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal ozeliklerine ve işyerinde bulunabilecek azami kişi sayısına gore, işyerinde etkili ve yeterli yangın sondurme ekipmanı ile gerektiginde yangın detektorleri ve alarm sistemleri bulundurulur. Yangın sondurme ekipmanları her zaman kullanıma hazır bulundurularak, bu ekipmanların mevzuatın ongordugu periyotlarda bakımı ve kontrolu yapılır. Yangın sondurme ekipmanları kolay kullanılır nitelikte olur, gorunur ve kolay erişilir yerlere konulur ve bu ekipmanların onlerinde engel bulundurulmaz. Yangın sondurme ekipmanı ve bulundugu yerler Guvenlik ve Saglık İşaretleri Yonetmeligine uygun şekilde işaretlenir. İşaretler uygun yerlere konulur ve bu işaretlerin kalıcı ve gorunur olması saglanır. İşyerlerinde bagımsız kaçış, çıkış ve merdivenler ile yangınla ilgili butun ozel duzenlemelerin Binaların Yangından Korunması Hakkında Yonetmelik hukumlerine uygun olması esastır.

Yine soz konusu yonetmelik uyarınca, işyerinin buyuklugu, yapılan işin niteligi ve kaza riskine gore, işyerinde bir ya da daha fazla ilk yardım ve acil müdahale odası bulunması sağlanır. İlkyardım odaları yeterli ilk yardım malzemesi ve ekipmanı ile teçhiz edilir ve buralarda sedyeler kullanıma hazır halde bulundurulur. Bu yerler, Guvenlik ve Saglık İşaretleri Yonetmeligine uygun şekilde işaretlenir. Çalışma şartlarının gerektirdigi her yerde ilkyardım ekipmanları kolay erişilebilir yerlerde bulundurulur, Guvenlik ve Saglık İşaretleri Yonetmeligine uygun şekilde işaretlenir. Acil servis adresleri ve telefon numaraları gorunur yerlerde bulundurulur.

7. ACİL DURUMLARDA ÇALIŞANLARIN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Yonetmeligin 6 ncı maddesinde ise çalışanların acil durumlarla ilgili yukumlulukleri duzenlenmiştir. Bu kapsamda çalışanların acil durumla ilgili yukumlulukleri;

a) Acil durum planında belirtilen hususlar dahilinde alınan onleyici ve sınırlandırıcı tedbirlere uymak.

b) İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalarda kendileri ve diger kişilerin saglık ve guvenligini tehlikeye duşurecek acil durum ile karşılaştıklarında; hemen en yakın amirine, acil durumla ilgili gorevlendirilen sorumluya veya çalışan temsilcisine haber vermek.

c) Acil durumun giderilmesi için, işveren ile işyeri dışındaki ilgili kuruluşlardan olay yerine intikal eden ekiplerin talimatlarına uymak.

ç) Acil durumlar sırasında kendisinin ve çalışma arkadaşlarının hayatını tehlikeye duşurmeyecek şekilde davranmak, olarak belirtilmiştir.

8. İDARİ YAPTIRIM

6331 sayılı Kanunun 11 in maddesinde yer alan “Acil durum planı, yangınla mucadele ve ilk yardım” duzenlemesi ile yine aynı kanunun 12 nci maddesinde yer alan “Tahliye” duzenlemesinde yer alan yukumluluklere uyulmamasının yaptırımı işveren hakkında idari para cezası uygulanmasıdır. Buna gore, soz konusu yukumluluklere uymayan işveren hakkında aynı kanunun 26/1(d) maddesi uyarınca, uyulmayan her bir yukumluluk ve aykırılıgın devam ettigi her ay için 2025 yılında 53.058,00 TL idari para cezası uygulanacaktır.

9. SONUÇ

6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yonetmelik hukumleri işverenin işyerinde meydana gelebilecek acil durumları onceden belirlemesi ve bu konularda onlem alması, acil durum planları hazırlaması, acil tıbbi mudahale, kurtarma ve yangınla mucadele konusunda gerekli duzenlemeleri yapmasını ongormuştur.

İşyerinde ciddi, yakın ve onlenemeyen bir tehlikenin ortaya çıkması halinde ise işveren tahliye odevini kanun ve mevzuat hukumleri çerçevesinde gerçekleştirmekle yukumludur. Acil durum mudahale ve tahliye yontemleri oluşturulurken “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yonetmelik” hukumleri de dikkate alınmalıdır. Bu Yonetmelik, 6331 sayılı İş Saglıgı ve Guvenligi Kanunu kapsamına giren butun işyerlerini kapsamaktadır. İşyerlerinde meydana gelen/meydana gelebilecek olan acil durumlar beklenmedik olaylardır. Bu olayların onceden ongorulemez olması nedeniyle gerçekleşmesi halinde verebilecekleri zararları tahmin etmekte de mumkun degildir. Acil durumlar, işyerinde çalışanlara, muşterilere, işyerine gelen ziyaretçilerin hayatlarına mal olabilecegi gibi uretimin durması, fiziksel ve çevresel zarar gibi durumlara yol açarak farklı olumsuzluklar da meydana getirebilmektedir.12 Son olarak belirtmek gerekir ki, acil durumlarla mucadelede etmenin en etkin yontemi soz konusu durum meydana gelmeden once onlem alarak, hazırlıklı olmaktır. Bu çerçevede; işveren tarafından işyeriyle ilgili olası acil durumlar belirlenmeli, soz konusu acil durumları onlemek ve/veya mucadele etmek için gerekli tedbirler alınarak ilgili talimat ve prosedurler oluşturulmalı, acil durum ortaya çıktıktan sonra da çalışanların, muşterilerin ve ziyaretçilerin işyeri ortamından guvenli ve hızlı bir şekilde tahliyesi saglanmalıdır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

12Acil Durum Hazırlama Rehberi, Çalışma ve Sosyal Guvenlik Bakanlıgı, İş Saglıgı ve Guvenligi Genel Mudurlugu,2017,

Rehber Guncelleme Tarihi 2024, s.5

Hazırlayanın Adı Soyadı: Unvanı:

EK-1 (Ek: RG-1/10/2021-31615)

Acil Durum Planı Formu Hazırlanma Tarihi: Geçerlilik Tarihi:

ACİL DURUM PLANI

Rev. No: Rev. Tarihi:

1. İŞYERİ BİLGİLERİ

İŞYERİ ADİ/UNVANI:

ADRES:

İLETİŞİM:

İŞVERENİN ADİ SÖYADİ/ÜNVANI:

TEHLİKE SİNİFİ:

ÇALİŞAN SAYİSİ:

2. İŞYERİ İÇİN BELİRLENEN ACİL DURUMLAR

ACİL DÜRÜM 1:

ACİL DÜRÜM 2:

ACİL DÜRÜM 3:

3. TOPLANMA YERİ (Bu bölümde, işyerinde toplanma yerini işaret eden kroki yer alacaktır)

4. İŞYERİNİ DIŞARIDAN ETKİLEYEBİLECEK İŞYERLERİ (Bu bölümde, işyerinin acil durumlar açısından etkilenebileceği işyerleri hakkında, asgari olarak, işyerinin unvanı, faaliyet konusu ve ne tür bir etkiye neden olabileceğine ilişkin bilgiler yer alacaktır.)

5. ÖNLEYİCİ VE SINIRLANDIRICI TEDBİRLER (Bu bölümde işyeri için belirlenen “her acil durum için” acil durumun olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler yer alacaktır.)

BELİRLENEN ACİL DURUM ÖNLEYİCİ VE SINIRLANDIRICI TEDBİRLER

Acil durum 1 Acil durum 2 Acil durum 3 …

6. MÜDAHALE YÖNTEMLERİ (Bu bölümde, işyeri için belirlenen “her acil durum” için müdahale yöntemleri belirlenecektir. Müdahale yöntemleri, akış şeması veya maddeler halinde sıralanan prosedürler şeklinde oluşturulabilir.)

7. TAHLİYE PLANLARI (Bu bölümde, işyerinin “her bölümü” için hazırlanan tahliye planları yer alacaktır. Tahliye planlarında asgari olarak;

- yangın söndürme amaçlı kullanılacaklar da dâhil olmak üzere acil durum ekipmanlarının bulunduğu yerler, - ilk yardım malzemelerinin bulunduğu yerler, -kaçış yolları, toplanma yerleri ve -bulunması halinde- uyarı sistemlerinin de yer aldığı kroki, - görevlendirilen destek elemanlarının ve varsa yedeklerinin adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgileri, - acil durumlarla ilgili ulusal ve yerel kurum ve kuruluşların acil durum irtibat numaraları - işyerlerine ait özel risk (kimyasal yayılım, parlama veya patlama tehlikesi ve benzeri) barındıran bölümler, - elektrik ve gaz akışının kesim noktaları ve vanaları. bulunmalıdır.

Acil durum planı kapsamında hazırlanan tahliye planları, işyeri bina ve eklentilerinin giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür bir şekilde asılır.)

8. ACİL DURUM EKİPLERİ (İşyerleri, acil durumlara müdahale ve acil durumlarla mücadele için söndürme ekibi, kurtarma ekibi, koruma ekibi ve ilk yardım ekibi olmak üzere 4 ekip görevlendirmelidir. İşletmenin bulunduğu tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre ekiplerde görevlendireceği kişi sayıları farklılık gösterecektir. Görevlendirilecek çalışan sayıları ile ilgili açıklama tablosu aşağıda verilmiştir: Söndürme, Kurtarma ve Koruma ekipleri için görevlendirilecek destek elemanı sayıları; Tehlike Sınıfı Çalışan Sayısı Az tehlikeli Her 50 çalışana kadar 1’er kişi Tehlikeli Her 40 çalışana kadar 1’er kişi Çok tehlikeli Her 30 çalışana kadar 1’er kişi 10’dan az çalışanı olan işyerlerinin söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için en az 1 destek elemanı görevlendirmeleri yeterlidir.

İlk yardım ekibinde belirlenecek destek elemanı sayısı için 29/7/ 2015 tarihli ve 29429 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İlkyardım Yönetmeliği dikkate alınır.

SÖNDÜRME EKİBİ

Ekipteki Görevi Ekip Başı

Ekip Personeli

Ekip Personeli

Sıra No

Adı Soyadı

Sorumluluk Alanı*

İş-Ev Tel

Cep Tel

İmza

…

KURTARMA EKİBİ

Ekipteki Görevi Ekip Başı

Ekip Personeli

Ekip Personeli

Sıra No

Adı Soyadı

Sorumluluk Alanı

İş-Ev Tel

Cep Tel

İmza

İş-Ev Tel

Cep Tel

İmza

İş-Ev Tel

Cep Tel

İmza

…

KORUMA EKİBİ

Sıra No

Adı Soyadı

Sorumluluk Alanı

Ekipteki Görevi Ekip Başı ** (Koordinasyonla görevli)

Ekip Personeli** (Koordinasyonla görevli)

Ekip Personeli

…

İLK YARDIM EKİBİ

Ekipteki Görevi Ekip Başı

Ekip Personeli

Ekip Personeli

Sıra No

Adı Soyadı

Sorumluluk Alanı

… * Sorumluluk alanı; destek elemanının, acil durumlara ilişkin görevini gerçekleştireceği işyerinin ilgili birim veya bölümüdür. ** Acil durum ekiplerinin koordinasyonu için koruma ekibinden sorumlu veya sorumlular tabloda belirtilmelidir.

Acil Durum Planını Onaylayan (İşveren/İşveren Vekili)

Adı Soyadı: İmza: