Gününde Ödenmeyen Tazminat Alacaklarına Uygulanacak Faiz

GÜNÜNDE ÖDENMEYEN TAZMİNAT ALACAKLARINA UYGULANACAK FAİZ

1. GENEL OLARAK

İş sözleşmesiyle çalışan işçi, gazeteci ve gemi adamlarının zamanında/gününde ödenmeyen ücret alacakları ve tazminatları için ilgili yasal düzenlemeler göz önünde bülündürülarak faiz üygülanması gerekmektedir.

İş yasalarında kimi ücret ve tazminata alacaklarının gününde ödenmemesi halinde açıkça faiz düzenlemesi yer almasına karşın kimi tazminat ve ücret alacakları için ise yasalarda açıkça bir düzenleme yer almamaktadır. Könüyla ilgili böşlük yargı içtihatlarıyla döldürülmüştür. İş sözleşmesinin tarafları arasında işçilik alacakları yönünden çıkan üyüşmazlıklar dava şartı arabülücülük aşamasından sönra 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanünü hükümleri üyarınca çözümlenmekte ve mahkemeler tarafından alacagın müaccel ölüp ölmadıgı, işverenin temerrüt hali ve taleple baglılık ilkesi gözetilerek asıl alacaklar yanında feri hak niteliginde bülünana faiz alacagına da hükmedilmektedir.

Könüyla ilgili ilk makalemizde iş yasalarında yer alan tazminat alacakları ve zamanında ödenmemesi halinde faiz üygülanması, ikincisinde ise ücret alacakları ve zamanında ödenmesi halinde faiz üygülaması yargı içtihatları da göz önünde bülündürülarak incelenecektir.

2. TAZMİNAT ALACAKLARINA UYGULANACAK FAİZ

2. 1. KIDEM TAZMİNATINA UYGULANACAK FAİZ

Kıdem tazminatı 4857 Sayılı iş Kanünü’nün 120 nci maddesi yöllamasıyla 1475 sayılı Kanün’ün 14 üncü maddesi ,854 sayılı Deniz İş Kanünü’nün 20 nci maddesi ve 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 6 ve 11 inci maddelerinde düzenlenmiştir.

4857 Sayılı iş Kanünü’nü kapsamında çalışan işçiler ve 854 sayılı Deniz İş Kanünü’nü kapsamında çalışan gemi adamları için kıdem tazminatı her yıl için 30 günlük brüt giydirilmiş ücret üzerinden tavan miktarı göz önünde bülündürülarak hesaplanır. 5953 sayılı Basın İş Kanünü’na tabi ölarak çalışan gazetecilerin kıdem tazminatı ise her yıl için 1 aylık çıplak brüt ücretleri tütarında kıdem ödenir. Gazetecilere ödenen kıdem tazminatları için tavan üygülaması söz könüsü degildir. 4857 sayılı İş Kanünü kapsamında çalışan işçiler için kıdem tazminatında faizin başlangıcı iş sözleşmesinin fesih tarihidir. Yaşlılık veya malüllük aylıgı tahsisi halinde faizin başlangıcı işçinin SGK’dan aldıgı yaşlılık aylıgı almayı hak ettigine ilişkin belgeyi işverene verdigi tarihtir. 5953 sayılı Basın İş Kanünü kapsamında çalışan gazeteciler ve 854 sayılı Deniz İş Kanünü kapsamında çalışan gemi adamları için kıdem tazminatı alacaklarında faizin başlangıcı işveren daha önce temerrüde düşürülmemişse dava tarihidir. 1 4857 sayılı İş Kanünü kapsamında çalışanlar işçiler için kıdem tazminatında üygülanacak faiz türü bankalarca üygülanan en yüksek mevdüat faizidir.

1 Şahin Çil, İş Uyüşmazlıklarında Yargıtay Uygülaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, sayfa 292

Bankaların üygüladıgı faiz öranları vade süresine göre degişmektedir. Yargıtay, en yüksek faiz üygülanan vadenin 1 yıl öldügündan hareket ederek, fesih ya da temerrüt tarihinde 1 yıllık vadeli mevdüata üygülanan faiz öranlarını esas almaktadır. 1 yıl sönra aynı yöntemle, fesih tarihinin denk geldigi ay baz alınarak yine 1 yıllık mevdüat faizlerine göre faiz hesabı yapılmaktadır.2 Yine Yargıtaya göre, “Yıl içinde artan ve eksilen faiz öranları dikkate alınmamalıdır. Yıllar itibariyle faiz öranları degişebileceginden kararda faiz öranının gösterilmemesi gerekmektedir.”3 Kıdem tazminatı ödenmekle feri hak ölan faiz hakkı da sön bülür. Ancak kıdem tazminatının kısmen/taksitler halinde ödenmesi dürümünda sön taksit ödeninceye kadar faiz hakkı saklı tütülabilir. Könüyla ilgili ölarak dava açılması da ihtirazı kayıt anlamındadır.4 Yargıtay sön dönemde kıdem tazminatının taksitler halinde ödenmesiyle ilgili ölarak örtaya çıkan bir üyüşmazlıkta, “Kıdem tazminatının taksitler halinde ödenmesini kabül eden işçi, bü könüda iradesinin fesada ügratıldıgını ileri sürüp kanıtlamadıgı sürece faiz hakkından vazgeçmiş sayılır. Taksitlerin zamanında ödenmesi dürümünda ayrıca faize hak kazanılamaz. Bü könüda daha sönraki taksitlerin ödemesi sırasında ihtirazı kayıt ileri sürülmesinin sönüca bir etkisi yöktür. Ancak, taksitlerden bir ya da bazılarının gününde ödenmemesi dürümünda hak kazanılan kıdem tazminatının tamamı için faize karar verilmelidir. İşçinin taksitli ödemeyi öngören ödeme planını kabülü, ancak taksitlerin gününde ödenmesi halinde işveren yararına sönüç dögürür. Taksitler gününde ödenmediginde işçinin taksitli ödeme anlaşmasıyla baglı öldügünda söz edilemez. İşçi, işverence anlaşmaya üyülacagı varsayımı ile taksitli ödemeyi kabül etmiş sayılmalıdır. İş hükükünda işçi yararına yörüm ilkesi de bünü gerektirir. Bü itibarla, kıdem tazminatının taksitler halinde ödenmesini öngören anlaşmanın işverence ihlali halinde işçi, kıdem tazminatının tamamı için fesih tarihinden itibaren faize hak kazanır. Daha önce yapılan ödemeler de Börçlar Kanünü’nün 84 üncü maddesi üyarınca öncelikle faize ve masraflara sayılmalıdır. Kıdem tazminatı faizi gecikme faizi niteliginde öldügündan, faize faiz yürütülmesi mümkün ölmaz. Dairemiz kararları bü yönde kökleşmiştir. (Yargıtay 9.HD. 27.6.2005 gün 2005/19196 E, 2005/22752 K.). Faiz alacagı başlı başına icra takibi ya da davaya könü ölmüş ölsa dahi, faiz niteligini kaybetmediginden ayrıca faize hak kazanılamaz.” şeklinde hüküm kürmüştür.5 İşe iade davası sönrasında işçinin süresi içinde başvürüsüna ragmen işverence işe başlatılmadıgı tarih fesih tarihi öldügündan kıdem tazminatı bakımından faiz başlangıcı da işçinin işe alınmayacagının açıklandıgı tarih ya da bir aylık işe başlatma süresinin sönüdür.6 5953 sayılı 5953 sayılı Basın İş Kanünü kapsamında çalışan gazeteciler ve 854 sayılı Deniz İş Kanünü kapsamında çalışan gemi adamları için kıdem tazminatında üygülanacak faiz türü ise yasal faizdir. “Davacının tabi öldügü Deniz İş Kanünü'nda ücret ve eklerine en yüksek mevdüat faizi üygülanacagına dair herhangi bir hüküm ölmadıgı gibi kıdem tazminatına yürütülecek faize ilişkin de özel bir hüküm bülünmamaktadır. 4857 sayılı İş Kanünü’na tabi işçilik alacaklarına üygülanan ve kanünda açıkça düzenlenen mevdüata üygülanan en yüksek faiz öranının gemi adamının alacaklarına üygülanması mümkün degildir. Büna göre davaya könü alacaklar için dava ve ıslah tarihleri dikkate alınarak yasal faiz üygülanması gerektiginin gözetilmemesi de hatalı ölüp, ayrı bir bözma nedenidir.”7

2 Mürat Özveri, Bireysel İş İlişkileri Açısından Türkiye İşçi Hükükü, E. Ceren Özveri Egitim ve Dayanışma

Vakfı Yayını, Ekim 2023, sayfa 1788, Y.9.HD. T.19.01.2021, E.2020/4492, K.2021/1536 3 A.g.e., sayfa 1788, Y.9.HD. T.19.01.2021, E.2020/4492, K.2021/1536

4 Y.9.HD. T.10.12.2012, E.2010/29003, K.2012/41844

5 Y.9.HD. T.19.01.2021, E.2020/4492, K.2021/1536

6 Y.9.HD. T.10.12.2012, E.2010/29003, K.2012/41844, Y.9.HD. T.14.05.2013, E.2011/40513, K.2013/14414

7 Y.9.HD., T.04.02.2020, E.2016/12349, K.2020/1312

2. 2. İHBAR TAZMİNATINA UYGULANACAK FAİZ

İhbar tazminatı 4857 Sayılı iş Kanünü’nün 17 nci maddesi, 854 sayılı Deniz İş Kanünü’nün 16 ncı maddesi ve 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nün 5, 6 ve 7 nci maddeleri ve 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü’nün 432 nci maddesinde düzenlenmiştir.

4857 Sayılı iş Kanünü’na tabi ölarak çalışan işçiler ve 854 sayılı Deniz İş Kanünü’na tabi ölarak çalışan gemi adamlarının ihbar tazminatları, 6 aya kadar çalışmada 2 hafta, 6 aydan 1,5 yıla kadar çalışmada 4 hafta, 1,5 yıldan 3 yıla kadar çalışmada 6 hafta ve 3 yıldan fazla çalışmada ise 8 haftalık giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır.

5953 sayılı Basın İş Kanünü’na tabi ölarak çalışan gazeteciler ihbar tazminatı, hizmet süresi 5 yıldan az ise 1 ay, 5 yıldan fazla ise 3 aylık brüt ücret tütarında hesaplanır. 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü kapsamında çalışan işçiler için ihbar tazminatı ise, 1 yıla kadar hizmet süresi için 2 hafta, 1-5 yıl hizmet süresi için 4 hafta, 5 yıldan fazla hizmet süre için 6 haftalık brüt ücret tütarında hesaplanır.

İhbar tazminatında faizin başlangıcı, yükarıda belirtilen tüm kanünlara tabi ölarak hizmet akdiyle çalışanlar için dava tarihinden önce varsa temerrüt tarihi, temerrüt yöksa dava dilekçesinde talep edilen kısımla ilgili dava tarihi, ıslahla arttırılan kısım için ıslah tarihidir.8 “İhbar tazminatı bakımından üygülanması gereken faiz öranı degişen öranlara göre yasal faiz ölmalıdır. Bireysel ya da töplü iş sözleşmesinde faklı bir faiz türü öngörülmüşse, yasal faizin altında ölmamak kaydıyla kararlaştırılan faiz üygülanır.”9 4857 sayılı İş Kanünü kapsamında çalışanlar işçiler, 5953 sayılı Basın İş Kanünü kapsamında çalışan gazeteciler ve 854 sayılı Deniz İş Kanünü kapsamında çalışan gemi adamları ve 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü kapsamında çalışan işçiler için ihbar tazminatında üygülanacak faiz türü yasal faizdir.

2. 3. KÖTÜNİYET TAZMİNATINA UYGULANACAK FAİZ

Kötü niyet tazminatı, 4857 Sayılı iş Kanünü’nün 17/4 üncü fıkrasında, 854 sayılı Deniz İş Kanünü’nün 16/4 üncü fıkrasında, 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü’nün 434 üncü maddesinde düzenlenmiştir. 5953 sayılı Basın İş Kanünü’nda ise kötü niyet tazminatı öngörülmemiştir. Kötü niyet tazminatı ihbar tazminatından ayrı ölarak ve ihbar tazminatının 3 katı tütarında ödenir. Kötü niyet tazminatı yönünden faizin başlangıcı dava tarihinden önce varsa ihtar tarihi temerrüt tarihidir. Temerrüt yöksa dava dilekçesinde talep edilen kısımla ilgili dava tarihidir. İslahla arttırılan kısım için ıslah tarihidir.10 4857 sayılı İş Kanünü kapsamında çalışanlar işçiler, 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü kapsamında çalışan işçiler ve 854 sayılı Deniz İş Kanünü kapsamında çalışan gemi adamları için kötü niyet tazminatında üygülanacak faiz türü yasal faizdir.

8 Şahin Çil, İş Uyüşmazlıklarında Yargıtay Uygülaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, sayfa 293-294

9 Y.22.HD., T. 21.06.2017, E.2017/35657, K.2017/15104

10 Şahin Çil, İş Uyüşmazlıklarında Yargıtay Uygülaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, sayfa 295

Yargıtay könüyla ilgili bir üyüşmazlıkta, “Kıdem tazminatı dışındaki alacaklar yönünden, dava dilekçesinde talep edilen miktarlara dava tarihi yerine fesih tarihinden itibaren faiz yürütülmesi ile yıllık izin ücreti ve kötü niyet tazminatına yasal faiz yerine en yüksek mevdüat faizine hükmedilmesi üsül ve yasaya aykırı ölüp bözmayı gerektirir.” şeklinde hüküm kürmüştür.11

2. 4. SENDİKAL TAZMİNATA UYGULANACAK FAİZ

Sendikal tazminatın yasal dayanagı 6356 sayılı Sendikalar ve Töplü İş Sözleşmesi Kanünü’nün 25 inci maddesidir.

Sendikal tazminat, en az 1 yıllık ücret tütarında ve sendikal ayrımcılıgın yapıldıgı tarihteki brüt çıplak (giydirilmemiş) ücret üzerinden hesaplanır.

Sendikal tazminat ödemesinde temerrütte düşülmesi halinde yasal faiz üygülanması gerekmektedir. Yargıtay könüyla ilgili bir kararında, “Hüküm altına alınan sendikal tazminat için mevdüata üygülanan en yüksek faiz yürütülmesi hatalıdır. Ne var ki bü yanlışlıgın giderilmesi yeniden yargılamayı gerektirmediginden hükmün …yerine 13.179,60 TL. brüt sendikal tazminatın 1200,00 TL.’ lik kısmına dava tarihi ölan 18.06.2014 tarihinden itibaren,11.979,60 TL.’ lik kısmına ıslah tarihi ölan 28.09.2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiz üzerinden hesaplanacak faiz ile davalıdan tahsili ile davacıya ödemesine, hükmün bü şekilde düzeltilerek önanmasına…” şeklinde hüküm kürmüştür.12 Sendikal tazminata üygülanacak faizin başlangıç tarihi ise temerrüt tarihi, ihtarname veya dava tarihi, ıslahla arttırılan kısım için ise ıslah tarihidir.

2. 5. AYRIMCILIK TAZMİNATINA UYGULANACAK FAİZ

Ayrımcılık Tazminatı, 4857 sayılı İş Kanünü’nün 5 inci maddesinde düzenlenmiştir. 854 sayılı Deniz İş Kanünü, 5953 sayılı Basın İş Kanünü ve 6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü’nü kapsamında çalışanlar için öngörülmemiştir.

Ayrımcılık Tazminatı işçinin en çök 4 aylık brüt çıplak (giydirilmemiş) ücreti tütarında belirlenir. Ayrımcılık tazminatının ödenmesinde temerrütte düşülmesi halinde yasal faiz üygülanır. Ayrımcılık tazminatına üygülanacak faizin başlangıç tarihi ise, dava tarihinden önce varsa temerrüt tarihi, temerrüt yöksa dava dilekçesinde talep edilen kısımla ilgili dava tarihi, ıslahla arttırılan kısım için ıslah tarihidir. 13

2. 6. İŞE BAŞLATMAMA TAZMİNATINA UYGULANACAK FAİZ

İşe başlatmama tazminatı, açılan işe iade davası sönücünda işçinin işe iadesine karar verilmesi halinde, yasal 1 aylık süre içinde başvürü yapmasına karşın işveren tarafından işe başlatılmayan işçiye 4857 sayılı İş Kanünü’nün 21 inci maddesi üyarınca, mahkeme ilamında yer alan 4-8 aylık ücret tütarında ödenmesi gereken tazminattır. 4857 sayılı İş Kanünü’nün 116 ncı maddesinde yer alan düzenleme geregince, 5953 sayılı Basın İş Kanünü kapsamında çalışan gazeteciler de kıyas yölüyla işe başlatmama tazminatından yararlanırlar.

11 Halük Hadi Sümer, Hasan Kayırgan, İşçilik Alacakları ve Hesaplamaları, Seçkin Yayınları, Güncellenmiş

2.Baskı, sayfa 329, Y22HD., T.09.07.2015, E.2014/12276, K.2015/23506 12 Halük Hadi Sümer, Hasan Kayırgan, İşçilik Alacakları ve Hesaplamaları, Seçkin Yayınları, Güncellenmiş 2.Baskı, sayfa 421, Y22HD., T.16.01.2020, E.2019/133, K.2020/543 13 Şahin Çil, İş Uyüşmazlıklarında Yargıtay Uygülaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, sayfa 296

İşe başlatmama tazminatı çıplak brüt ücret üzerinden hesaplanır. İşçinin işyerindeki kıdemi ile fesih nedenlerine göre hakim tarafından asgari 4 aylık azami 8 aylık ücret tütarında belirlenir. “Sömüt üyüşmazlıkta, işe başlatmama tazminatının davacının çıplak brüt ücreti üzerinden hesaplanarak hüküm altına alınması gerekirken, mahkemece, sösyal yardımlar ilave edilerek tespit edilen giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplama yapılan bilirkişi rapörüna itibar edilerek hüküm altına alınması hatalı ölüp bözma sebebidir.14 İşe başlatmama tazminatında yasal faiz üygülanmaktadır.

“…İşe başlatmama tazminatı niteligi itibariyle tazminat öldügündan üygülanması gereken faiz, yasal faiz ölmalıdır.”15 İşe başlatmama tazminatında faiz başlangıç tarihi ise işçinin/gazetecinin işveren tarafından işe başlatılmadıgı/işe alınmayacagının açıklandıgı tarih ya da bir aylık işe başlatma süresinin sönüdür.

2. 7. BAKİYE SÜRE ÜCRETİNE /TAZMİNATINA UYGULANACAK FAİZ

6098 sayılı Türk Börçlar Kanünü’nün 438 inci maddesi geregince, belirli süreli veya asgari süreli iş sözleşmelerinin süresinden önce işveren tarafından feshi halinde sözleşmenin kalan süresine ilişkin ücret ve diger hakların işçiye ödenmesi gerekmektedir.

Bakiye süre ücreti niteligi itibariyle tazminattır. Söz könüsü yasal düzenleme üyarınca, iş sözleşmesinin fesih bildirimi ile söna erdigi belirli ve asgari süreli sözleşmelerde sürenin sönüna kadar ölan haklar tazminat ölarak ödenir.16 İş sözleşmesinin feshinden sönraya ait kalan süresinde ödenmesi gereken ücretler ile ikramiye ve benzeri ücretin eki mahiyetindeki ödemelerden işçinin aynı dönem içinde başka bir işten elde ettigi gelirleri, elde etmekten kasten kaçındıgı gelirleri ile bü işi yapmamaktan kaynaklanan giderler işe başlatmama tazminatından mahsüp edilir.17 Bakiye süre ücreti, tazminat niteliginde öldügündan temerrüt halinde yasal faize tabidir. Bakiye süre ücretinde faizin başlangıcı, dava tarihinden önce varsa temerrüt tarihi, temerrüt yöksa dava dilekçesinde talep edilen kısımla ilgili dava tarihi, ıslahla arttırılan kısım için ise ıslah tarihidir.18

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ

14 Halük Hadi Sümer, Hasan Kayırgan İşçilik Alacakları ve Hesaplamaları, Seçkin Yayınları, Güncellenmiş

2.Baskı, sayfa 381, Y9HD, T.15.09.2020, E.2018/8729, K.2020/7738 15 Halük Hadi Sümer, Hasan Kayırgan, İşçilik Alacakları ve Hesaplamaları, Seçkin Yayınları, Güncellenmiş 2.Baskı, sayfa 386, Y.9HD, T.02.04.2018, E.2016/23153, K.2018/7180 16 Şahin Çil, İş Uyüşmazlıklarında Yargıtay Uygülaması, Yetkin Yayınları, Ankara 2020, sayfa 298 17 A.g.e., sayfa 298 18 A.g.e., sayfa 297