İş Akdi Feshinde Hakaret, Sataşma ve Kaba Davranış Ayrımı

İŞ AKDİ FESHİNDE HAKARET, SATAŞMA VE KABA DAVRANIŞ AYRIMI

1. Giriş 4857 Sayılı İş Kanunu’nun “İşverenin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı” başlıklı 25 inci maddesinin “Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri” başlıklı 2 nci fıkrasının (d) bendi “İşçinin işverene yahut onun ailesi uyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması” hukmunun çalışan tarafından ifa edilmesi ve bu durumun tutanak ve sair kayıtlarla tespit edilmesi halinde işverenin ilgili işçiyi haklı nedenle ve derhal iş akdini feshetme hakkı bulunmaktadır. İşçinin işverene yahut onun ailesi uyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması eylemi keskin çizgileri olan net bir ayrımı barındırmayıp işverenin iş akdi feshini gerçekleştirirken ornek olayı dogru yorumlaması gerekebilir.

2. Hakaret Suçu Kelime anlamı olarak hakaret; bir kimseye, bir şeye karşı kullanılan kuçultucu soz ya da aşagılayıcı, kuçuk duşurucu davranış, onura dokunma, onur kırma olarak karşılık bulur. Yargıtay ise aldıgı kararlara istinaden hakaret suçunu; “Hakaret fiilinin cezalandırılmasıyla korunan hukuki deger, kişilerin onur, şeref ve saygınlıgı olup, bu suçun oluşabilmesi için, davranışın kişiyi kuçuk duşurmeye yonelik olarak gerçekleşmesi gerekmektedir. Bir hareketin tahkir edici olup olmadıgı bazı durumlarda nispi olup, zamana, yere ve duruma gore degişebilmektedir. Kişilere yonelik her turlu agır eleştiri veya rahatsız edici sozlerin hakaret suçu baglamında degerlendirilmemesi, sozlerin açıkça, onur, şeref ve saygınlıgı rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnadını veya sovmek fiilini oluşturması gerekmektedir.” şeklinde ifade etmektedir.

Buna gore hakaret suçunu oluşturacak sozlerin tek tek belirlenmesi mumkun olmayıp bir fiilin hakaret sayılması için o olay ozelinde degerlendirilmesi gerekmektedir. Ancak bir genelleme yapmak gerekirse şerefsiz, sahtekar, hırsız, dolandırıcı, fahişe, hayvan, geri zekalı, salak, aptal, beyinsiz ya da dogrudan sinkaflı kelimeler vs. hakaret olarak degerlendirilir. İşverene ya da bir başka çalışanına karşı hakaret suçu işleyen çalışanın 4857 25/İİ-d kapsamında iş akdi sonlandırılacagı gibi hakarete ugrayan kişinin suç duyurusunda bulunması halinde 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adlı para cezası ile cezalandırılması mumkundur.

3. Sataşma Kelime anlamı olarak sataşma; bir kimseyi rahatsız edecek davranışta bulunmak, musallat olmak, sarkıntılık etmek olarak karşılık bulur.

Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesinde ise Sataşma; (15.06.2017 tarihli 2017/5148 E. 2017/10578 K.) “4857 Sayılı İş Kanunu'nun 25/İİ nci d maddesi uyarınca, “işçinin işverene veya ailesine karşı şeref ve namusuna dokunacak sozler soylemesi veya davranışlarda bulunması ya da işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ihbar ve isnatlarda bulunması veya işçinin işverene, aile uyelerinden birine veya işverenin diger bir işçisine sataşması” haklı fesih nedeni olarak sayılmıştır. Madde de işçinin işverenin diger bir işçisine sataşmasının haklı neden olacagı açıkça belirtilmiştir.

Sataşma niteligindeki davranışlar tehdit ve hakaret içeren sozler soyleme, etkili eylem (darp) de bulunma gibi davranışlar olarak ortaya çıkar. İşyerinde iki işçinin karşılıklı birbirlerine sataşmada bulunması halinde, olayı kimin başlattıgı anlaşılamadıgı takdirde, her iki işçinin iş sozleşmesinin feshi haklı nedene dayanır.” şeklinde ifade edilmektedir.

Unutulmamalıdır ki sataşma halinde bu fiili işleyen tum çalışanlara İş Kanunu’nun 5 inci Maddesi uyarınca eşit davranma ilkesine uygun davranılmalıdır. Bu fiilin sonucunda olaydaki illiyet bagına dikkat edilerek sorumlu kişinin iş akdi 4857 25/İİ-d kapsamında iş akdi sonlandırılmalı sataşma suçunun nasıl başladıgı belli olmayan ve iki tarafın da sorumlu oldugu durumlarda iki tarafında iş akdi sonlandırılmalıdır.

4. Kaba Davranış Kelime anlamı olarak kaba davranış; kasıtlı olarak saygısızca konuşmak veya hareket etmek olarak karşılık bulur.

Kaba davranışlar yine kural olarak tek tek belirlenebilir nitelikte olmayıp Yargıtay nezdinde lan1, yavşak2, siz kim oluyorsunuz3, sen kimsin lan4, basitsin5, ukalalık yapma6, terbiyesiz7, adamın asabını bozma8, yalaka9 gibi sozcuk ve soz grupları kaba davranış olarak degerlendirilmektedir. Hakaret ve sataşma iş kanununda derhal fesih açısından sonuç dogururken kaba davranış derhal fesih sonucu dogurmamaktadır. Yargıtay 9 uncu Hukuk Dairesi (E.2023/9169, K .2023 / 8750, T.07.06.2023); davacının "yazdıgınız terbiyesizliktir." ibaresinin kaba ve nezaket dışı davranış olarak nitelenebilecegini, hakaret olarak kabul edilemeyecegini belirtip "Somut uyuşmazlıkta Mahkemece davacının çalışma arkadaşı olan G.Ö. ile tartışarak hakaret ettiği, çalışma arkadaşlarının da dâhil olduğu bir e-postada G.Ö.’e hitaben ’yazdığınız terbiyesizliktir’ yazı göndermesi sebebiyle iş sözleşmesinin işveren tarafından kovulduğu ortadadır. Davacının feshe konu eylemlerinin işverenin başka işçisine sataşması niteliğinde olduğu ve feshin haklı nedene dayandığı gerekçesiyle davacının kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin reddine karar verilmiştir. Ancak haklı feshe konu edilen e-postada kullanılan ’yazdığınız terbiyesizliktir’ ibaresinin işverenin başka işçisine sataşma olarak nitelendirilmesi hatalıdır. Bu ibare ancak kaba hitap olarak kabul edilebilir; haklı fesih nedeni olarak kabul edilemez. Davacının haklı fesih nedeni oluşturan başka bir davranışı olduğu ispat edilmemiştir. İşverence iş sözleşmesinin haklı nedenle feshedildiği ispat edilemediğinden davacının kıdem ve ihbar tazminatlarının kabulü yerine reddi isabetsiz olmuştur. Kararın bozulmasına oy birliği ile hükmedilmiştir" şeklinde karara varmıştır.

5. Sonuç Hakaret, sataşma ve kaba davranış eylemleri nesnel verilerle ve belirli kelimelerle tespit edilemeyecek nitelikte olup bir olayın hakaret, sataşma veya kaba davranış sayılabilmesi için olay ozelinde tespit yapılıp degerlendirilmesi gerekmektedir.

1 Yargıtay 18. CD., E. 2018/7402 K. 2019/923 T. 9.1.2019 2 Yargıtay 9. HD., E. 2020/1848 K. 2020/7866 T. 15.9.2020 3 Yargıtay 4. CD., E. 2013/25972 K. 2014/32783 T. 12.11.2014

4 Yargıtay 18. CD., E. 2015/6864 K. 2015/11405 T. 18.11.2015 5 Yargıtay 18. CD., E. 2015/38074 K. 2017/8480 T. 6.7.2017 6 Yargıtay 4. CD., E. 2013/1371 K. 2014/19078 T. 28.5.2014 7 Yargıtay 18. CD., E. 2016/5049 K. 2016/17322 T. 9.11.2016 8 Yargıtay 18. CD., E. 2015/36026 K. 2017/7920 T. 15.6.2017 9 Yargıtay 4. CD., E. 2020/4001 K. 2021/153 T. 11.1.2021

Somut olay incelendiginde olayın Hakaret veya sataşma olması durumunda çalışan taraf veya tarafların iş akdi 4857 25/İİ-d kapsamında derhal ve işveren tarafından haklı nedenle feshedilip sigortalı işten ayrılış kodu (45) olarak seçilirken, olayın kaba davranış olarak degerlendirilmesi durumunda çalışana ihtar verilip çalışan verilen ihtara ragmen kaba davranışını ısrarla surduruyorsa gerekli tutanak ve ihtarlara istinaden sigortalı işten ayrılış kodu (49) - 4857 sayılı Kanun Madde 25-II-h İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi.seçilerek iş akdi sonlandırılabilir.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK İŞ HUKUKU EKİBİ