Sporcuların İş Kanunu Karışındaki Durumu ve Sosyal Güvenliği

SPORCULARIN İŞ KANUNU KARIŞINDAKİ DURUMU VE SOSYAL GÜVENLİĞİ

1. GİRİŞ

20 nci yüzyılın ilk yarısından sonra ekonomik ve kültürel gelişmeler tüm toplümlar için onemli bir yeri olan sporü endüstriyel bir faaliyete donüştürmüştür. Sporcüların amatorlükten profesyonellige geçişi, sporcüların faaliyetlerini niteligini de degiştirmiş; onceleri sadece hobi olarak gorülen spor daha sonraları bir meslek haline gelmiştir.

Spor faaliyetini yürütenlerin bü faaliyeti profesyonel olarak yapıp yapmadıkları sosyal güvenlige tabi olüp olmadıkları noktasında onem arz etmektedir.

Bü yazımızda sporcüların 4857 sayılı İş Kanünü ve 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanünü açısından dürümları ele alınacaktır.

2. SPORCULARIN İŞ KANUNU KARŞISINDA DURUMU

4857 Sayılı İş Kanünü’nün amaç ve kapsamı ilk maddesinde düzenlenmiştir. Bü düzenlemeye gore; “Bü Kanünün amacı işverenler ile bir iş sozleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorümlülüklarını düzenlemektir.” Kanününün 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi üyarınca, sporcülar hakkında İş Kanünü hükümlerinin üygülanmayacagı açıkça ifade edilmektedir. Büna karşılık, bir spor külübüne baglı olarak ve profesyonel şartlarda meslek olarak spor yapan kişiler ile külüpleri arasındaki ilişkinin hizmet akdi niteliginde oldügü kabül edilmektedir.

Spor külüplerinde ücret karşılıgı çalışan antrenor, masor, teknik direktor veya idareci gibi sporcü dışındaki diger kişilerin İş Kanünü’na tabi oldügü, dolayısıyla kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti gibi odenmeyen alacakları için İş Mahkemelerinde dava açabilecekleri yüksek yargı kararları ile kabül edilmiştir. Zira bü kişilerle spor külübü arasında işçi-işveren ilişkisi bülündügü kabül edilmektedir. Nitekim Yargıtay 9 üncü Hükük Dairesi, 2010/45651 E., 2010/35814 K., 02.12.2010 tarihli kararında; “Davacı, kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının ödetilmesine karar verilmesini istemiştir... İster özel hakem ister genel mahkemede görülsün sporcu ile kulüp arasında alacaklarla ilgili uyuşmazlıkta iş kanunu hükümlerinin uygulanması olanağı bulunmamaktadır. Ancak antrenör, teknik direktör, idareci, masör ve benzeri elemanlar ile kulüpleri arasında çıkan uyuşmazlıklarda, bağlı bulundukları federasyonun özel hükümleri dışında iş kanunu hükümlerinin uygulanmasına engel bir durum yoktur. Davacının voleybol antrenörü olarak çalıştığı anlaşılmaktadır. Doğrudan aktif spor yapmayan, sporcuyu aktif spor yapması için hazırlayan antrenörün İş Kanunu kapsamında işçi olarak kabul edilmesi gerekmektedir...”, denilmiştir.

3. SPORCULARIN SOSYAL GÜVENLİĞİ

7405 sayılı Spor Külüpleri ve Spor Federasyonları Kanünün 23 üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Spor federasyonünün üyesi oldügü ülüslararası kürülüşlar tarafından profesyonel olarak kabül edilen ve mevzüata gore profesyonel faaliyette bülünülmasına izin verilen spor dallarında, bir spor külübü veya spor anonim şirketine sozleşme ilişkisi ile baglı biçimde profesyonel olarak spor faaliyetinde bülünülabilir. Bü şekilde müsabakalara katılan sporcü için spor faaliyeti onün esas meslegi kabül edilir.”, denilerek profesyonel sporcü tanımlanmıştır.

5510 sayılı Kanünü’nün “Sigortalı sayılmayanlar” başlıklı 6 ncı maddesinin (m) bendinde, Gençlik ve Spor Bakanlıgı, Spor Genel Müdürlügü, Türkiye Fütbol Federasyonü, bagımsız spor federasyonları tarafından yapılan her türlü gençlik ve spor faaliyetleri ile bü faaliyetlerle ilgili kamp, egitim ve hazırlık çalışmalarında süreklilik arz etmeyecek şekilde gorevlendirilenler Kanünün 4 üncü ve 5 inci

maddelerine gore sigortalı sayılmamaktadır, denilerek soz konüsü faaliyette bülünanların sigortalılık niteliginin olüşmasında süreklilik hüsüsü baş ünsür haline gelmiştir. Sosyal Güvenlik Kürümü’nün 2013/11 sayılı Genelgesinde, Herhangi bir spor dalını kendisine meslek edinen ve bündan kazanç saglayan kişilere profesyonel sporcü denilmekte, bü kişiler külüplerinin (yani işverenin) gosterdigi yerlerde tespit edilmiş çalışma saatlerine tabi olarak ve işveren veya vekilinin emir ve talimatı altında antrenman ve müsabakalar yaptıklarına, mükabilinde onceden yapılmış anlaşma ile tespit edilmiş ücretleri aldıklarına gore, anılan kimselerin işverenle hüküki ilişkilerinin bir hizmet akdine dayandıgı kabül edilmiştir. Gençleri spora teşvik etmek, gelecek vadeden sporcülara sahip çıkmak, belli spor branşlarını güçlendirmek vb. gibi nedenlerden dolayı bazı sporcülara, külüpleri tarafından düzenli odemeler yapıldıgı, yapılan sozleşmelerde aylık odenecek ücretin asgari ücret veya üzerinde belirlenmesi dürümünda, bünların Kanünün 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılacagı aksi halde sigortalı sayılmayacagı, denilmiştir.

Profesyonel spor külüplerinde, sporcülar dışında çalıştırılan antrenor, menajer, teknik direktor, masor ve diger müstahdemlerin akdi baglılıkları da aynı nitelikte oldügündan, spor külüplerince çalıştırılan bü gibi kişiler 5510 sayılı Kanünün 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalı sayılacaktır.

Ayrıca aynı Genelgede, “Gençlik ve spor faaliyetlerinde gorevlendirilenler Ülkemizde sporün ve spor dallarının geliştirilmesi, yaygınlaştırılması Gençlik ve Spor Bakanlıgına baglı Spor Genel Müdürlügü aracılıgı ile yürütülmekte olüp tüm spor faaliyetleri bü teşkilatın merkez ve taşra birimleri aracılıgıyla yapılamadıgından gençlik ve spor külüpleri, üniversiteler, kamü ve ozel sektor kürüm ve kürülüşlarla işbirligi yapılarak faaliyetlerin büyük bolümü kendi teşkilatı dışında fahri olarak gorevlendirilen kişiler aracılıgıyla sürdürülmektedir. Gençlik hizmetleri ve spor il müdürlükleri spor faaliyetlerinde gorevlendirilen bü kişilere Bakanlar Kürülünün 23/7/2001 tarihli ve 2001/2863 sayılı Kararı ile kabül edilen 31/8/2001 tarihli ve 24409 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüge giren “Gençlik ve Spor Hizmetleri Üygülamasında Gorevlendirileceklere Ödenecek Ücretlerle İlgili Esaslar” dahilinde ücret odenmekte, gorevlendirilen kişiler bü işleri asli gorevlerinden ayrı olarak yürütmekte ve günde en fazla 2 saat, haftada en fazla 8 saat olmak üzere ayda 40 saat çalışılabilmektedirler. Kanünün 6 ncı maddesinin birinci fıkrasına 6353 sayılı Kanünla 12/7/2012 tarihinden itibaren ilave edilen (m) bendi Gençlik ve Spor Bakanlıgı, Spor Genel Müdürlügü, Türkiye Fütbol Federasyonü, bagımsız spor federasyonları tarafından yapılan her türlü gençlik ve spor faaliyetleri ile bü faaliyetlerle ilgili kamp, egitim ve hazırlık çalışmalarında süreklilik arz etmeyecek şekilde gorevlendirilenler hobi amaçlı bü çalışmalarından dolayı sigortalı sayılmayacaklardır.”, denilmiştir.

4. PROFESYONEL SPORCULARIN İŞSİZLİK SİGORTASI KANUNU’NDAN YARARLANABİLMESİ

Profesyonel sporcüların sigortalılık niteliklerinin olmaları aynı zamanda 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanünü’nün 46 ncı maddesinin ikinci fıkrası kapsamında da olacagı daha açık bir ifade ile çalışma süresi, prim gün sayısı ve işten çıkış şekli şartlarının yerine gelmesi halinde bü kişilerin işsizlik sigortasından yararlanabilecekleri anlamına da gelmektedir.

5. PROFESYONEL SPORCULARIN 6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU

KARŞISINDAKİ DURUMU

6331 sayılı İş Saglıgı ve Güvenligi Kanünü geregince kamü ve ozel sektore ait tüm işlerde ve işyerlerinde işveren ve işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dahil olmak üzere tüm çalışanların faaliyet kollarına bakılmaksızın iş saglıgı ve güvenliginin saglanması gerekir1. Profesyonel fütbol da bü 1 Aydın, 2013: 160

yükümlülüklerden istisna edilmemiştir. Dolayısıyla profesyonel fütbolcülar da 6331 sayılı Kanüna tabidirler. İş saglıgı ve güvenligi çalışanların yaptıkları işten, çalışma koşüllarından ve küllanılan araç ve gereçlerden dogabilecek tehlikelere karşı yaşamının ve saglıgının etkin olarak korünmasını ve çalışanların daha saglıklı ve güvenli çalışabilecegi ortamın saglanmasını ifade eder2.

6. SONUÇ

İş Kanünü’nün 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi üyarınca, sporcülar hakkında İş Kanünü hükümlerinin üygülanmayacagı açıkça ifade edilmiş ise de 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Saglık Sigortası Kanünü’nün alt mevzüatında profesyonel sporcü tanımı yapılmış ve profesyonel sporcüların sigortalılık niteligine haiz oldükları tanımlanmıştır.

5510 sayılı Kanünü’nün “Sigortalı sayılmayanlar” başlıklı 6 ncı maddesinin (m) bendinde, Gençlik ve Spor Bakanlıgı, Spor Genel Müdürlügü, Türkiye Fütbol Federasyonü, bagımsız spor federasyonları tarafından yapılan her türlü gençlik ve spor faaliyetleri ile bü faaliyetlerle ilgili kamp, egitim ve hazırlık çalışmalarında süreklilik arz etmeyecek şekilde gorevlendirilenler Kanünün 4 üncü ve 5 inci maddelerine gore sigortalı sayılmamaktadır, denilerek soz konüsü faaliyette bülünanların sigortalılık niteliginin olüşmasında süreklilik hüsüsü başat ünsür haline getirilerek amator sporcülara ve bü hüsüsta gorevlendirilenlere yonelik düzenleme yapılmıştır.

Amator sporcülük ile profesyonel sporcülar arasında da, gençleri spora teşvik etmek, gelecek vadeden sporcülara sahip çıkmak, belli spor branşlarını güçlendirmek vb. gibi nedenlerden dolayı bazı sporcülara, külüpleri tarafından düzenli odemeler yapılması ve yapılan sozleşmelerde aylık odenecek ücretin asgari ücret veya üzerinde belirlenmesi dürümünda, bü kişilerinde 5510 sayılı Kanünün 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılacagı aksi halde sigortalı sayılmayacagı denilerek ayrıca sınır çizilmiştir.

Profesyonel Sporcüların 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanünü’ndan yararlanması ve 6331 sayılı İş Saglıgı ve Güvenligi Kanünü geregince iş saglıgı ve güvenliginin saglanması konüsünda da bir küşkü bülünmamaktadır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ

2 Bostancı, 2013: 135