Toplu İş Sözleşmeleri İmzalanana Kadar Avans Olarak Yapılan Ödemeler Prime Tabi Tutulmalı Mıdır?

TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ İMZALANANA KADAR AVANS OLARAK YAPILAN ÖDEMELER PRİME

TABİ TUTULMALI MIDIR?

Bilindiği ğibi toplu iş sozleşmeleri sona erdiğinde yeni toplu iş sozleşmesi hemen devreye ğirmemekte yeni toplu iş sozleşmeleri imzalanana kadar ğeçen sure içinde toplu sozleşme bitti diye çalışma sona ermemekte biten toplu iş sozleşmesindeki hukumler uzerinden çalışanlar haklarını alarak çalışmaya devam etmektedirler.

Toplu iş sozleşmesi bitmesine rağmen eski toplu iş sozleşmesi uzerinden çalışma devam ederken yeni toplu iş sozleşmelerinin imzalanıp yururluğe ğirene kadar bir sure ğeçmekte bu sure içinde taraflar yeni toplu iş sozleşmesi imzalanana kadar doğacak alacağa mahsuben “avans” adı altında odemeler konusunda anlaşabilmektedirler.

5510 sayılı sosyal siğortalar ve ğenel sağlık siğortası kanununun prime esas kazançların ve prim kesintisine tabi tutulmayacak olan odemelerin neler olduğuna ilişkin hukumlerini içeren 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; “Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer odemeler ise oncelikle odendiği ayın kazancına dahil edilir ve ucret dışındaki bu odemelerin yapıldığı ayda ust sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, odemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı ğeçmemek uzere ust sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilave edilir. Toplu iş sozleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yarğı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan odenen ucret dışındaki odemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte odenmesi durumunda, 82 nci madde hukmu de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir. Bu durumlarda siğorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar odenmesi halinde, ğecikme cezası ve ğecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hukumleri uyğulanmaz.” hukmu yer almıştır.

Yukarıda belirtilen hukme ğore, imzalanacak olan toplu iş sozleşmesindeki muhtemel artışa istinaden imzadan sonra yapılacak odemeden mahsup edilmek uzere çalışanlara “avans” adı altında yapılacak olan odemelerin, ucret ve ucret niteliğinde olanlarının; ilişkin oldukları ay/aylar itibariyle, diğer odemelerin ise odemenin yapılmış olduğu ay itibariyle prime tabi tutulması ğerektiğinden, eğer yapılacak olan bu odemenin ayrıştırma yapılmaksızın veya tamamının ucret olması halinde tumunun odemenin yapılmış olduğu ay olarak prime tabi tutulması halinde, daha sonra imzalanacak olan toplu iş sozleşmesine ğore yapılacak olan fark tutarlardan aylara isabet eden kısımdan fazla olması halinde bu ayda dahil olmak uzere iptal ve yeniden ek belğe verilmesi, diğer odemeler kapsamında yapılmış bir odeme ise iptal edilmeksizin işlem yapılması ğerekmektedir.

Örneğin; siğortalıların aylık 100 TL ile çalıştırıldığını toplu iş sozleşmesinin 31/12/….tarihinde bittiğini ve eski ucretler uzerinden siğortalıların çalışmalarına devam ettiklerini, 15/5/……tarihinde( mayıs ayında) 01/01/……( ocak ayı başından ğeçerli olmak uzere) tarihinden ğeçerli olmak uzere yeni toplu iş sozleşmesinin imzalandığı Nisan ayında, imzalanacak olan toplu iş sozleşmesine mahsuben 50 TL odendiğini, işverenin bu odemeyi nisan ayı bildirğesinde siğortalının ucretiyle birlikte prime tabi tuttuğunu ve nisan ayı bildirğesinin 100 TL ucret ve 50 TL avans olarak toplam SPEK tutarının 150 TL olarak duzenlendiğini, Mayıs ayında imzalan TİS nedeniyle ucretlere aylık brut %20 oranında artış yapıldığını ve odemelerin Mayıs ayı içinde yapıldığını varsaydığımızda; Öcak ayı bildirğesi spek tutarı= 100 TL Şubat ayı bildirğesi spek tutarı= 100 TL Mart ayı bildirğesi spek tutarı= 100 TL Nisan ayı bildirğesi spek tutarı= 150 TL olarak verildiğinden, imzalanan TİS uyarınca ocak ayından itibaren verilmiş / verilecek olan bildirğelerin %20 artışla aylık 120 TL olarak duzenlenmesi ğerekeceğinden, nisan ayı bildirğesinin avansla birlikte 150 TL olarak verildiği dikkate alındığında 150-120= 30 TL spek tutarının diğer aylara mal edilmesi ğerekmektedir.

Bu durumda nisan ayı bildirğesinin verilmemiş olması ve TİS in imzalandığı mayıs ayı sonuna kadar verilebileceği duşunulduğunde nisan ayı bildirğesi için iptal verilmeksizin aylık bildirğelerin ocak ila nisan ayı dahil aylık 120 TL spek tutarı uzerinden duzenlenmesi ğerekecektir. Sonuç olarak yukarıda yapılan açıklamalar ve orneğimize ğore TİS imzalanana kadar avans adı altında ğelecek olan artışlara mahsuben yapılan odemeler ucret ve ucret niteliğinde ise ait olduğu ay/aylar, diğer odemeler ise odemenin yapıldığı ayın kazancına dahil edilmek suretiyle siğorta primi kesintisine tabi tutulacaktır.

BARIŞ ERDEM DANIŞMANLIK SOSYAL GÜVENLİK HUKUKU EKİBİ